Mua tổ ong dú miền Bắc: nuôi tại chỗ hay chở từ Nam ra

Người nuôi ong dú ngoài Bắc hay đứng trước một lựa chọn: tìm tổ của người nuôi ngay tại miền Bắc, hay đặt tổ từ các trại phía Nam vốn nhiều và dễ tìm hơn. Cả hai đều làm được. Nhưng nếu hỏi cách nào ít rủi ro hơn cho người mới, câu trả lời nghiêng về đàn đã sống qua ít nhất một mùa đông ngoài này.

Lý do không phải đàn miền Bắc giống khác, mà vì mùa đông lạnh là phép thử thật. Ong dú không ngủ đông như nhiều người tưởng; trời rét thì chúng gần như ngừng bay, ăn dần vào mật dự trữ và đàn mỏng dần. Đàn đã qua được phép thử đó một lần thì mình biết chắc nó chịu được.

Hai con đường, so theo việc phải làm

Bảng trên không nói đàn phía Nam kém. Nó chỉ cho thấy khi chở từ xa, mình phải tự gánh thêm phần canh thời điểm và phần rủi ro đường dài.

Nếu chở từ Nam ra, lịch là chuyện sống còn

Đàn ong dú quen nắng ấm quanh năm cần thời gian lớn quân, xây thêm bầu mật trước khi gặp cái rét đầu tiên. Vì thế:

• Cuối xuân, đầu hè: thời điểm tốt nhất. Nồm đã qua, trời ấm dần, cây cối ra hoa, đàn có cả mùa hè để ổn định.
• Giữa hè: vẫn được nhưng phải tránh chở trong những ngày nắng nóng gay gắt; xe kín mà nóng thì đàn dễ hao.
• Mùa thu: chỉ nên nhận khi đầu thu và đàn thật mạnh.
• Cuối thu, mùa đông, đầu xuân nồm: không nên. Đàn mới về chưa kịp tích trữ đã gặp rét, rồi tiếp đến nồm ẩm làm tổ dễ mốc.

Mua tại chỗ: hỏi gì để biết đàn đã qua đông

Lợi thế của mua trong vùng là hỏi thẳng, xem thẳng. Đi xem tổ thì nên hỏi:

1. Mùa đông năm ngoái đàn này đặt ở đâu, có được che chắn gì không?
2. Qua rét, đàn hao đi nhiều hay ít, bao lâu thì bay lại bình thường?
3. Tháng nồm có phải lau tổ, thay đồ lót, hay đàn tự xoay xở được?
4. Nếu đàn mới tách, tách từ mùa nào? Đàn tách vào cuối thu thường chưa đủ sức.

Người nuôi thật sẽ trả lời bằng chuyện cụ thể của vườn họ. Người chỉ đi buôn tổ thường nói chung chung.

Chuẩn bị cho mùa đông đầu tiên, dù mua ở đâu

Mùa đông đầu tiên quyết định đàn có trụ lại hay không. Một vài việc nên làm sẵn:

• Đặt tổ nơi có nắng sớm chiếu vào, khuất hướng gió mùa đông bắc.
• Bọc thêm lớp che quanh hộp tổ khi rét đậm, nhưng chừa lối thoáng để tổ không đọng hơi ẩm.
• Không mở tổ trong những ngày lạnh; mỗi lần mở là mất nhiệt.
• Không thu mật vào cuối thu. Phần mật đó là lương thực qua đông của đàn.
• Khi nồm về, kiểm tra nắp và đáy tổ có đọng nước, có nấm mốc không.

Mục Khí hậu & mùa vụ có thêm các ghi chép theo từng tháng ở miền Bắc.

Nhận tổ xong, ghi chép lại từng tuần

Người mới hay quên mình đã kiểm tổ ngày nào, thấy gì. Ghi lại lượt bay buổi sáng, số ong chết trước cửa, tình trạng nắp tổ sau mỗi đợt rét. Một cuốn sổ hoặc ứng dụng quản lý trại ong giúp nhìn ra đàn đang khá lên hay đi xuống, thay vì đoán theo cảm giác.

Muốn học trước rồi mới mua

Ngoài Bắc ít trại để tham quan, nên nhiều người chọn tìm hiểu kỹ trước khi đặt tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, đồng thời có thể tư vấn cách đóng gói, chọn tháng gửi tổ ra Bắc. Nếu tiện đi xa, ghé học thực hành một buổi tại trại cũng là cách nhanh nhất để biết một đàn khoẻ trông ra sao trước khi tự chọn đàn ở quê nhà.

Câu hỏi thường gặp