Ruộng vườn quanh nhà và đàn ong dú miền Bắc sau rét

Người nuôi ong dú ở miền Bắc hay kể một chuyện giống nhau: qua được mùa rét, tưởng đã yên, vậy mà sang xuân đàn lại hao. Thủ phạm nhiều khi không phải cái lạnh còn sót lại, mà là cánh đồng và mấy vườn cây quanh nhà vừa vào vụ.

Ong dú vốn là loài nhiệt đới. Mùa đông ở đây không giết đàn ngay nhưng làm đàn mỏng đi, quân già nhiều, quân non ít. Đúng lúc đàn cần ăn để gượng dậy thì vụ lúa xuân, mùa hoa vải nhãn và luống rau cũng cần thuốc. Đàn yếu dính thuốc thì hồi lâu hơn đàn khoẻ rất nhiều. Vì ong dú chỉ kiếm ăn quanh tổ vài trăm mét, những gì hàng xóm làm trong mùa xuân quyết định đàn có lên được hay không.

Ba khúc của năm cần để mắt

Bảng này nói khái quát. Mỗi xã có lịch riêng, người nuôi nên tự ghi lại một năm đầu để có lịch của chính xóm mình.

Đầu xuân: khúc dễ mất đàn nhất

Vải, nhãn và hoa xuân

Mùa hoa vải nhãn là món quà lớn cho ong. Nhưng chủ vườn cũng phải giữ hoa, giữ quả non trước sâu và nấm, nên lịch phun dày đúng mùa ấy. Nếu nhà có vườn vải nhãn của chính mình, đó là cơ hội tốt: tự quyết được phun lúc nào, phun gì, và có thể chọn chiều muộn, tránh phun lúc ong đang ra hoa đông nhất.

Nồm ẩm làm mọi chuyện khó hơn

Những ngày nồm, tường nhà đổ mồ hôi, trong tổ cũng ẩm. Ong ít bay, nấm mốc dễ lên. Đàn đã yếu lại thêm ẩm thì càng không chịu nổi một đợt dính thuốc. Kê tổ cao khỏi nền, để tổ chỗ thông gió nhưng không lùa gió lạnh, mái che kín mưa phùn.

Vụ rau đông: đợt phun cuối trước mùa rét

Ở đồng bằng Bắc Bộ, sau gặt lúa mùa là ruộng chuyển sang rau vụ đông. Rau ăn lá, su hào, bắp cải là những cây bị sâu nhiều nên được phun thường xuyên. Đúng giai đoạn này đàn ong dú đang cố tích thức ăn để qua đông. Tổ đặt cạnh những luống rau đó dễ bị hao quân trước khi rét về, và một đàn bước vào đông với quân mỏng thì rất khó qua.

Giải pháp hợp lý là trước mùa rau đông, dời tổ về góc vườn kín, xa phía ruộng rau, ưu tiên chỗ có cây ăn trái hay cây cảnh nhà mình không phun. Xem thêm cách chuẩn bị đàn qua rét trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Những câu nên hỏi hàng xóm

• Vụ này bác cấy, trồng gì ở mảnh sát nhà cháu?
• Thường phun vào buổi nào, có báo trước được một hôm không?
• Súc bình ở đâu, có thể súc xa phía vườn nhà cháu không?
• Vườn vải nhãn năm nay định phun mấy lần lúc hoa nở?

Hỏi nhẹ nhàng, đừng biến nó thành chuyện tranh cãi. Ở làng quê miền Bắc, giữ hoà khí với hàng xóm quan trọng hơn bất cứ kỹ thuật nào. Một chai mật nhỏ biếu sau vụ là lời cảm ơn dễ nhận.

Dấu hiệu đàn bị thuốc khác với đàn bị rét

Rét làm đàn chậm đều, ong ít ra nhưng không có xác rải trước cửa. Thuốc thì khác: buổi sáng sau đợt phun có ong chết hoặc bò lết trước cửa tổ, ong ra vào giảm hẳn dù trời đã hửng nắng. Ghi lại ngày phun quanh nhà sẽ giúp nối nguyên nhân với hậu quả, thay vì đổ hết cho thời tiết.

Người miền Bắc mới nuôi nên bắt đầu thế nào

Ở miền Bắc, nhận đàn vào lúc trời đã ấm hẳn, khoảng cuối xuân sang hè, cho đàn cả mùa nóng để mạnh lên trước khi vào đông. Nhận đàn vào cuối thu là tự đẩy mình vào khúc khó nhất. Trại ong dú Ong Quý ở Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, cùng các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; người ở phía Bắc có thể hỏi trại thời điểm gửi đàn và cách giữ tổ qua chặng đường dài. Ai muốn tìm đàn hoặc mật từ người nuôi khác, có thể xem trên chợ mua bán tổ và mật ong dú, nhớ hỏi kỹ đàn được nuôi ở vùng nào.

Câu hỏi thường gặp