Cây cho hoa chính ở miền Bắc: đồng bằng, trung du, núi

Miền Bắc không phải một vùng hoa mà là ba: đồng bằng sông Hồng phẳng và đông dân, dải trung du đồi thấp trồng cây ăn trái và chè, rồi miền núi phía bắc với rừng trồng và nương rẫy. Cùng một mùa đông lạnh, nhưng thứ đàn ong dú ăn ở mỗi dải lại khác nhau. Đặt tổ ở đâu, mua đàn về lúc nào, giữ bao nhiêu mật cho qua rét đều phụ thuộc vào việc nhìn đúng nguồn hoa của dải mình đang ở.

Đồng bằng: nguồn hoa đều tay, ít đợt bùng

Làng quê đồng bằng sông Hồng có đặc điểm chung: vườn nhà nhỏ, trồng xen đủ thứ. Một khu vườn có thể có vài cây nhãn, bưởi, ổi, chuối, khế, cộng thêm bờ ao, bờ tre, ruộng rau. Không có cây nào nở thành vùng lớn, nhưng gần như tháng nào cũng có thứ đang nở.

Với ong dú, kiểu nguồn hoa này lại hợp. Ong dú không bay xa như ong mật, nên một làng có nhiều vườn trộn cây cho đàn ăn đều hơn là một cánh đồng đơn canh nở rộ rồi trơ. Bưởi nở cuối đông đầu xuân rất thơm, ong dú ghé đều. Bãi bồi ven sông có ruộng cải, ngô, đậu; cải để giống trổ hoa giữa mùa lạnh là nguồn hiếm hoi khi mọi thứ khác ngưng.

Điểm phải canh: ruộng lúa và rau màu ở đồng bằng phun thuốc nhiều. Tổ đặt sát ruộng thì vào mùa phun dễ hao quân mà không rõ lý do.

Trung du: nơi có đợt mật lớn nhất

Dải đồi thấp nối đồng bằng với núi là đất của vải, nhãn, chè và rừng keo. Đây là nơi đàn ong dú có thể tích được nhiều nhất trong năm.

Vải và nhãn

Vải nở trước, nhãn nở sau, dồn vào khoảng cuối xuân. Cả đồi bung hoa trong vài tuần. Đàn vào mùa này đông quân thì vào mật nhanh; đàn còn yếu sau rét chỉ kịp hồi sức.

Chè

Ít ai để ý, nhưng cây chè nở hoa trắng nhỏ vào cuối thu sang đông. Đồi chè không đốn sát quá thì còn hoa, đúng quãng các nguồn khác cạn. Đây là lợi thế riêng của trung du so với đồng bằng.

Keo

Rừng keo cho hoa rải rác, và quan trọng hơn là có nhựa. Ong dú cần nhựa để làm keo bịt khe tổ; tổ gần rừng keo thường dựng cửa chắc, ít bị kiến lọt.

Miền núi: nhiều cây rừng nhưng rét là giới hạn

Lên vùng cao, nguồn hoa phong phú về chủng loại: cây rừng tạp, cây ăn trái trên nương, hoa dại ven suối. Nhưng nhiệt độ mới là thứ quyết định. Ong dú là loài ưa ấm; khi trời rét sâu, ong gần như không ra khỏi tổ, có hoa cũng như không. Mùa có thể kiếm ăn ngắn hơn hẳn so với đồng bằng.

Vì vậy ở miền núi, chọn chỗ đặt tổ quan trọng ngang chọn nguồn hoa: thung lũng kín gió, sườn đón nắng sáng, tránh chỗ sương muối đọng. Người nuôi ở vùng cao nên để lại cho đàn phần mật dự trữ nhiều hơn người ở đồng bằng.

So sánh ba dải trong một bảng

Đi một vòng để đọc nguồn hoa quanh tổ

Bảng trên chỉ là khung. Nguồn hoa thật phải đi xem tận nơi. Cách làm đơn giản:

1. Lấy tổ làm tâm, đi bộ một vòng bán kính chừng 300 đến 500 mét.
2. Ghi lại những cây đang nở và những cây sẽ nở theo mùa: cây ăn trái, đồi chè, rừng keo, bãi rau, bờ cỏ.
3. Đánh dấu chỗ hay phun thuốc: ruộng lúa, vườn rau thương phẩm.
4. Lặp lại mỗi tháng một lần trong năm đầu. Tháng nào trống hoa, đó là tháng cần giữ mật cho đàn hoặc trồng thêm cây bù.
5. Ghi chép lại để năm sau so. Dùng sổ tay hay ứng dụng quản lý trại ong đều được, miễn ghi đều.

Muốn xem người nuôi các tỉnh phía bắc chia sẻ thực tế ra sao, đọc thêm mục Kinh nghiệm người nuôi; còn nhịp rét, nồm theo tháng có ở Khí hậu & mùa vụ.

Nếu muốn bắt đầu hoặc cần mật dùng quanh năm

Ở miền Bắc, mùa có mật ngắn, nên nhiều người nuôi chủ yếu để giữ đàn và nhân đàn bằng cách tách, phần mật dùng trong nhà thì mua thêm từ vùng ấm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú ở vùng nắng ấm quanh năm, có mật ong dú, tổ giống, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai mua tổ giống về Bắc thì nên nhận vào cuối xuân hoặc đầu hè, để đàn có cả mùa ấm làm quen nguồn hoa mới trước khi vào đông. Mật ong dú vị chua thanh, nhiều nước, nhận về nên để ngăn mát tủ lạnh.

Câu hỏi thường gặp