Quãng thiếu hoa miền Bắc: nhận ra sớm khi trời rét

Ở miền Nam, người nuôi nhìn cửa tổ là biết đàn ăn uống ra sao. Ở miền Bắc vào giữa mùa đông, cách đó gần như vô dụng. Những đợt rét đậm, ong dú ở lì trong tổ nhiều ngày liền. Đàn no cũng im, đàn đói cũng im. Ai chờ thấy ong ra vào thưa mới lo thì đã muộn, vì cả mùa rét chúng có ra đâu.

Nên với người nuôi phía Bắc, «nhận ra sớm» có nghĩa khác: biết đàn có đủ lương trước khi rét về, và kiểm được bằng cách không cần nhìn ong bay.

Ba câu hỏi phải trả lời trước khi gió mùa về

Đàn có đủ quân không?

Đàn đông quân giữ ấm tốt hơn và tiêu ít lương hơn trên mỗi con. Đàn chỉ còn một nhúm quân thì rất khó qua đông. Cuối thu là lúc gộp những đàn yếu về đàn khoẻ, thay vì để từng đàn yếu tự xoay xở rồi mất cả hai.

Đàn có đủ mật phấn không?

Mở tổ một lần vào ngày nắng ấm cuối thu, xem bọng mật và bọng phấn. Nếu thấy vơi, đó là lý do để không thu thêm mật năm đó, và để tính cho ăn bù ngay khi trời còn ấm, lúc đàn còn ra vào chế biến được.

Thùng có kín gió, khô ráo không?

Kiểm khe hở, mái che, chân kê. Thùng đặt sát đất hoặc nơi hút gió bấc sẽ lạnh và ẩm hơn hẳn. Chỗ đặt tốt là nơi đón nắng buổi sáng, khuất gió hướng bắc, dưới mái hiên hoặc tán cây thưa.

Giữa mùa rét: kiểm mà không phải mở

Nhấc thùng là cách nhiều người nuôi lâu năm dùng nhất. Không cần cân, chỉ cần tập nhấc đúng một kiểu mỗi lần và ghi lại «nặng», «vừa», «nhẹ». Sau một mùa là quen tay.

Tận dụng ngày hửng nắng

Giữa những đợt rét thường có vài ngày nắng ấm. Đó là cửa sổ duy nhất để làm việc với đàn.

1. Chọn giờ ấm nhất, thường quanh trưa, trời lặng gió.
2. Mở nắp nhanh, nhìn bọng mật bọng phấn, không tách hay di chuyển ổ nhộng.
3. Nếu cạn, đặt một lượng nhỏ mật pha loãng hoặc nước đường loãng ngay trong tổ, sát chỗ đàn tụ.
4. Đóng lại trong vài phút, chèn lại khe hở.
5. Ghi ngày, tình trạng, lượng đã cho để lần sau so.

Không cho ăn vào ngày rét đậm: đàn không ra chế biến được, thức ăn loãng dễ đọng ẩm, chua hỏng trong tổ.

Sau Tết: nồm mới là cái bẫy

Nhiều đàn qua được rét rồi lại yếu đi trong những tuần nồm. Không khí ẩm đặc, tường nhà đổ mồ hôi, trong thùng cũng vậy. Phấn dự trữ dễ mốc, nắp tổ ẩm, ong phải làm việc nhiều để giữ khô. Cùng lúc đó hoa xuân chưa nở đủ, nên đàn vẫn đang ăn vào dự trữ.

• Giữ thùng thông hơi, không bọc nilon kín.
• Kê thùng cao hơn, tránh hơi đất.
• Ngày khô ráo đầu tiên, mở xem có mốc trắng, mốc xanh ở bọng phấn không, nếu có thì dọn phần hỏng.
• Chưa tách đàn cho tới khi hoa xuân về đều và thấy ong mang phấn nhiều.

Những loại cây ra hoa sớm quanh vườn giúp đàn rút ngắn quãng chờ này, xem gợi ý ở Nguồn hoa địa phương; lịch theo tháng của từng vùng phía Bắc ở Khí hậu & mùa vụ.

Bù đàn sau mùa đông

Mùa đông phía Bắc nhiều khi lấy đi vài đàn, kể cả với người cẩn thận. Bù lại bằng cách tách từ đàn khoẻ khi xuân đã ấm hẳn, hoặc tìm tổ giống từ người nuôi khác. Trên chợ mua bán ong dú có người nuôi đăng tổ, nên ưu tiên nguồn gần để tổ không phải đi đường xa lúc giao mùa. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng (Tây Ninh) cũng có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Chỉ lưu ý: tổ giống từ phía Nam ra nên nhận khi miền Bắc đã ấm, để đàn kịp quen trước mùa đông kế tiếp.

Câu hỏi thường gặp