Cây nên tránh gần tổ ong dú ở vườn miền Bắc

Một cây cau, một khóm tre hay một bụi chuối sau nhà: ở vườn Bắc Bộ, những thứ quen thuộc đó hiếm khi bị nghi là có lỗi khi đàn ong dú yếu dần qua mùa đông. Người ta thường đổ cho rét. Nhưng rét chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là chỗ đặt tổ có đón được chút nắng mùa đông hay không, và có bị một tán cây xanh quanh năm che mất hay không.

Bài này xét chuyện cây nên tránh theo từng mùa của miền Bắc, vì cùng một cây, mùa hè có thể vô hại mà mùa đông lại thành vấn đề.

Mùa đông: cây chắn nắng phía nam

Mùa hè, mặt trời đứng cao, cây nào ở cạnh tổ cũng chỉ che một lúc. Mùa đông thì khác: mặt trời đi thấp, lệch hẳn về phía nam, bóng cây kéo dài. Một cây bưởi, cây vú sữa hay hàng cây cảnh thường xanh đứng ở phía nam khu tổ có thể phủ bóng lên thùng gần như suốt những ngày ít nắng hiếm hoi. Đàn ong dú không ngủ đông như nhiều người nghĩ, mà co cụm và sống bằng mật dự trữ. Mỗi giờ nắng ấm là một lần đàn được ra cửa, dọn tổ, kiếm thêm chút thức ăn.

Cây rụng lá vào đông thì ít đáng lo hơn: mùa hè cho bóng mát, mùa đông trơ cành để nắng xuyên qua. Nếu phải chọn cây đứng phía nam tổ, cây rụng lá hợp hơn cây xanh quanh năm.

Cách kiểm nhanh vào ngày đông có nắng

1. Giữa buổi sáng, đứng cạnh thùng nhìn về phía nam.
2. Xem bóng cây có phủ lên thùng hay không, và phủ tới mấy giờ.
3. Sờ thân thùng: chỗ được nắng ấm rõ, chỗ trong bóng vẫn lạnh tay.
4. Nếu thùng nằm trong bóng gần trọn buổi, tỉa cành phía nam hoặc dời tổ trước khi rét đậm.

Mùa nồm: tre, chuối và bụi rậm

Cuối đông sang xuân, những đợt nồm làm tường nhà đổ mồ hôi. Thùng ong cũng vậy. Thùng đặt cạnh khóm tre, bụi chuối hay hàng rào cây bụi dày sẽ lâu khô hơn hẳn, nắp và đáy thùng ẩm kéo dài, dễ mốc. Bụi chuối còn giữ nước ở bẹ, kéo theo muỗi, ruồi và kiến.

Không cần phá khóm tre có sẵn. Chỉ cần đặt khu tổ ở chỗ thoáng gió, cách các bụi rậm, kê thùng cao khỏi mặt đất và có mái che mưa.

Mùa vải, nhãn và mùa cây cảnh

Vườn vải, nhãn là hình ảnh quen của nhiều vùng Bắc Bộ. Khi cây ra hoa, ong có nguồn ăn. Nhưng các vườn này cũng thường có những đợt phun trong mùa hoa và mùa trái. Nhà trồng đào, quất bán Tết cũng vậy: cây cảnh được chăm sóc kỹ, phun để giữ lá, giữ trái đẹp.

Mùa hè: giàn leo sát nhà

Mùa hè, giàn bầu, bí, mướp mọc nhanh và hay được làm ngay sát hiên, chỗ mà nhiều nhà cũng đặt thùng ong cho tiện trông. Giàn leo có hai cái hại: ngọn dây vươn chạm kệ là thành đường cho kiến, và rau giàn thường phải xịt sâu. Giữ giàn và kệ tổ cách nhau vài bước chân, cắt mọi ngọn leo vươn về phía kệ.

Muốn biết cách giữ đàn qua rét theo từng tháng, đọc thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Có nên trồng thêm cây cho ong ở miền Bắc

Nên, nhưng trồng ở vòng ngoài, không trồng sát tổ. Khu đặt thùng nên là khoảng sân hay góc vườn thoáng, đón nắng phía nam, có mái che mưa; cây ra hoa trồng xa hơn một chút. Những loại cây hoa nhỏ, nở rải rác quanh năm thường có ích cho ong dú hơn một loại cây ra hoa ồ ạt một lần. Gợi ý cụ thể theo vùng có ở mục Nguồn hoa địa phương.

Nếu muốn nuôi thử, hoặc mua mật tận gốc

Nuôi ong dú ở miền Bắc đòi hỏi chỗ đặt tổ khắt khe hơn trong Nam, nên người mới nên bắt đầu với số ít thùng và đàn khỏe. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách đàn, nên trước khi nhận tổ có thể hỏi trại cách che chắn cho đàn qua mùa rét. Ai chưa muốn nuôi mà chỉ muốn dùng thì trại cũng có mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Muốn tận mắt xem cách đặt thùng, kê kệ, có thể đăng ký tour học tại trại.

Câu hỏi thường gặp