Chuyện người nuôi ong dú lâu năm qua rét miền Bắc

Ong dú vốn là loài ưa nóng. Đem nó ra nuôi ở phía Bắc, nơi có gió mùa đông bắc, có những tuần rét đậm và những đợt nồm ẩm ướt sũng tường nhà, là chọn một con đường khó hơn hẳn người nuôi ở phương Nam. Những ai đã giữ được đàn qua nhiều mùa đông ở miền Bắc thường có chung một điều: họ đều từng mất đàn ở mùa đông đầu tiên, và họ nhớ rất rõ vì sao.

Thay vì kể chuyện thành công, bài này đi ngược lại: liệt kê những sai lầm mà người nuôi lâu năm ở phía Bắc đã mắc khi mới vào nghề và cách họ sửa, để người đi sau khỏi trả giá lại.

Sai lầm thứ nhất: thu mật cuối thu cho đẹp mùa

Cuối thu trời còn ấm, đàn ra vào đông, bầu mật đầy. Người mới thấy vậy thì lấy, nghĩ rằng đàn sẽ làm bù. Nhưng ở phía Bắc, sau đợt gió mùa đầu tiên, ong gần như không ra được cửa trong nhiều ngày liền. Phần mật vừa lấy đi chính là thức ăn để đàn qua đông. Người nuôi lâu năm vì thế chốt một nguyên tắc: thu mật xong trước khi gió mùa về, và chừa lại phần lớn bầu mật. Đàn nào trông không thật đầy thì bỏ qua cả năm đó.

Sai lầm thứ hai: ủ kín thùng cho ấm

Thấy rét, phản xạ đầu tiên là lấy bao tải, nilon trùm kín thùng. Kết quả thường là tổ đọng hơi nước, nhất là khi nồm về: thùng bên trong ướt, sáp và phấn mốc, đàn suy nhanh hơn cả khi để lạnh. Người nuôi lâu năm học ra rằng ong dú tự giữ ấm được nếu đàn đủ đông và thùng kín khe; việc của người là chắn gió lùa và giữ khô.

Cách giữ ấm mà họ dùng

• Dời thùng vào sát tường hướng nam, nơi có nắng và tránh gió bấc.
• Dùng vật liệu khô như tấm xốp, tấm gỗ ghép thêm quanh thùng nhưng chừa khoảng thoáng.
• Mái che mưa phùn, không trùm nilon sát thân thùng.
• Thu hẹp cửa tổ nếu đàn chưa tự bịt bớt bằng keo.

Sai lầm thứ ba: tách đàn vì thấy đàn đông

Đàn khỏe vào cuối hè hay khiến người mới muốn tách thêm. Nhưng tách là chia đôi sức: hai đàn mỗi đàn một nửa, vào đông cả hai đều mỏng. Người nuôi lâu ở phía Bắc chỉ tách vào khoảng trời đã ấm hẳn và hoa nhiều, để đàn mới có đủ thời gian lớn trước mùa lạnh kế tiếp. Có năm họ không tách đàn nào, vì mùa ấm năm đó ngắn.

Sai lầm thứ tư: mở thùng xem trong những ngày rét

Cả tuần không thấy ong ra, người ta lo đàn chết và mở ra xem. Mỗi lần mở là một lần thoát hết hơi ấm, phá lớp keo bịt khe. Người nuôi lâu chỉ nhìn cửa tổ vào giữa trưa ngày nắng hiếm hoi. Thấy ong canh cửa còn đứng, thấy vài con bay ra rồi quay vào, là đủ yên tâm.

Lịch giữ đàn theo mùa ở phía Bắc

Lịch chi tiết hơn theo thời tiết từng năm có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Điều giữ người ta nuôi tiếp

Nuôi ong dú ở phía Bắc không phải con đường dễ, và người nuôi lâu năm không ngại nói vậy. Đàn lớn chậm, lượng mật ít hơn vùng nóng, có năm rét dài vẫn mất đàn dù làm đúng. Nhưng những người ở lại thường thích chính sự khó đó: mỗi mùa đông qua được là một mùa hiểu đàn hơn. Nhiều người nuôi để có mật dùng trong nhà và thêm một thú quan sát trong vườn, không đặt nặng chuyện bán. Những chia sẻ khác có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Nếu muốn thử nuôi ở phía Bắc

Lời khuyên chung là mua tổ giống vào lúc trời đã ấm hẳn để đàn có nguyên một mùa ấm thích nghi, và chọn tổ được nhân bằng cách tách từ trại, không mua tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; người ở phía Bắc nên hỏi trước tại ongquy.com về thời điểm nhận tổ và cách giữ đàn qua đông. Với những ai chỉ muốn có mật ong dú dùng mà chưa sẵn sàng nuôi, đây cũng là cách đơn giản nhất.

Câu hỏi thường gặp