Nuôi ong dú miền Bắc: chỉnh kỹ thuật theo từng vùng

Miền Bắc không phải một khối khí hậu. Cùng một đợt gió mùa đông bắc, đồng bằng sông Hồng lạnh ẩm mưa phùn, trung du lạnh khô hơn, còn vùng núi cao có đêm xuống sương muối. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là nuôi ong dú ở miền Bắc có khác không, mà là ở vùng nào của miền Bắc thì sửa chỗ nào.

Ba vùng, ba kiểu điều chỉnh

Ở vùng núi cao, nên nói thẳng: ong dú là loài xứ nóng, càng lên cao càng khó giữ. Người ở đó nên nuôi thử ít thùng sát nhà, nơi ấm nhất trong vườn, trước khi tính rộng.

Nền chung: thùng và chỗ kê

Thùng

Thùng gỗ tự nhiên, thành dày, ghép khít là lựa chọn an toàn cho cả miền Bắc. Gỗ mỏng hoặc thùng nhựa mất nhiệt nhanh trong đêm rét. Tránh thùng pa-lết cũ hay gỗ quét vec-ni, sơn hóa chất: mùi và hơi độc làm đàn khó ở. Lòng thùng không nên quá rộng so với đàn, vì đàn nhỏ trong thùng to phải sưởi một khoảng trống lớn.

Kê và che

• Kê thùng trên giá chắc, chân giá có chén nước hoặc dầu nhớt cũ để chặn kiến.
• Mái che rộng hơn thân thùng, chắn được mưa tạt theo gió.
• Không đặt sát tường phía bắc hay đầu hồi hứng gió.

Khi có tin rét đậm: việc trong một buổi chiều

Đây là phần nhiều người làm muộn. Đợi tới khi đàn đã co lại, xác ong rơi trước cửa tổ mới lo thì đã trễ. Có tin gió mùa mạnh là làm luôn:

1. Quấn quanh thân thùng một lớp giữ nhiệt: bao tải gai, chăn cũ, tấm xốp. Chừa cửa tổ.
2. Kiểm tra mái che, buộc chặt nếu là vùng gió mạnh.
3. Nhét giẻ khô vào khe hở lớn ở nắp hay đáy, nhưng không bịt kín hoàn toàn.
4. Vùng núi có sương muối: phủ thêm một tấm che phía trên, nhấc thùng khỏi chỗ trũng đọng sương.
5. Từ đây cho tới khi trời ấm lại, không mở nắp thùng.

Hết rét, gỡ lớp bọc từ từ trong vài ngày nắng, đừng tháo hết một lúc rồi gặp đợt rét kế tiếp.

Mưa phùn và những tuần ong không bay

Ở đồng bằng, cái khó không chỉ là lạnh mà là những tuần trời âm u, mưa phùn, ong gần như không ra khỏi tổ. Đàn sống hoàn toàn bằng mật và phấn đã cất. Bởi vậy quyết định quan trọng nhất của cả năm nằm ở cuối mùa ấm: thu bao nhiêu, chừa bao nhiêu.

Nguyên tắc ở miền Bắc nên chặt hơn ở miền Nam: chỉ thu phần bầu mật thật sự dư, để nguyên bầu mật quanh vùng nuôi ấu trùng. Không bù bằng nước đường, vì đường không thay được mật, lại làm đàn quen ăn đồ dễ và kéo kiến tới. Kinh nghiệm của người nuôi trong vùng về chuyện này có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Mùa ấm ngắn: dùng cho đúng việc

Từ khi trời ấm hẳn tới lúc gió bấc đầu mùa, đàn ở miền Bắc có ít thời gian hơn đàn ở phương Nam. Mùa đó phải dành cho ba việc theo thứ tự:

1. Cho đàn mạnh lên. Giữ chỗ yên, chống kiến đều, để đàn tự xây và tích trữ.
2. Tách đàn sớm. Chỉ tách đàn đã đông, tổ chật. Tách khi mùa ấm còn dài để đàn con kịp có ong thợ và mật trước rét.
3. Thu mật nhẹ. Thu vào giữa mùa hoa, không đợi sát đông.

Ở trung du, mùa vải, nhãn nở hoa và các đồi keo, chè quanh năm là chỗ dựa tốt; ở đồng bằng thì cây ăn quả trong vườn nhà, hàng rào hoa, ruộng rau màu ra hoa. Cây trồng bổ sung nên chọn loại đã sống được qua rét ở chính vùng mình. Xem thêm các gợi ý ở mục Nguồn hoa địa phương.

Lấy giống và học nghề cho người ở xa

Người miền Bắc nhận tổ giống từ phương Nam nên nhận vào đầu mùa ấm, để đàn có trọn một mùa làm quen trước khi gặp rét đầu tiên. Đàn nhận về vào cuối thu thường chưa kịp ổn định. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; có thể hỏi trại thời điểm gửi đàn ra Bắc cho hợp mùa. Khi đàn đã tách được, muốn trao đổi tổ hay mật với người nuôi trong vùng thì có chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp