Ong dú qua mùa khô miền Bắc: chống rét, hanh và nồm

Nhiều người ngoài Bắc hỏi: ong dú có ngủ đông như gấu không? Câu trả lời là không. Ong dú vốn là loài của xứ nóng, chúng không có giấc ngủ đông nào cả. Khi trời rét, đàn chỉ co cụm, bay ít, đẻ ít và sống nhờ kho dự trữ. Rét kéo dài mà kho cạn thì đàn suy từ từ, tới lúc mở ra mới biết.

Ở miền Bắc, mùa khô trùng với mùa đông: từ khoảng tháng mười một, gió mùa đông bắc về, trời hanh, rồi rét đậm, rồi sang xuân lại nồm ẩm. Vì vậy chuyện đưa đàn qua mùa khô ở đây thực chất là chuyện chống rét, chống hanh và chống nồm theo đúng thứ tự.

Lịch việc từ thu sang xuân

Trước khi gió mùa về

Ở miền Bắc, đàn qua đông được hay không được quyết định từ mùa thu. Ba việc cần xong trước tháng mười một:

1. Kho đầy. Lần thu cuối chỉ lấy bầu dư thật sự, để lại phần lớn bầu mật và toàn bộ bầu phấn.
2. Thùng lành. Gỗ nứt, nắp cong thì sửa hoặc thay ngay khi đàn còn khoẻ; giữa đông không ai muốn chuyển tổ.
3. Không tách muộn. Đàn con tách vào cuối thu chưa kịp tích kho đã gặp rét, gần như chắc chắn yếu.

Giữ ấm trong những tuần rét đậm

Chọn chỗ

Chỗ tốt nhất là hiên nhà hướng nam hoặc đông nam, có mái che, có tường chắn phía bắc. Gió bấc thổi từ phía bắc, nên đừng để cửa tổ quay về hướng đó.

Quấn áo cho thùng

Dùng bao tải, chăn cũ, tấm xốp quấn quanh thân và nắp thùng, chừa cửa tổ thông thoáng. Đừng bọc nilon kín mít: hơi nước trong tổ không thoát được sẽ ngưng lại thành giọt, làm ẩm tổ.

Đừng tò mò

Mỗi lần mở nắp giữa đông là thả hết hơi ấm cả đàn tích được. Muốn biết đàn còn sống, chờ một buổi trưa có nắng, đứng xem cửa tổ: còn vài con ra vào là được. Những ngày rét hại không thấy con nào bay cũng là bình thường.

Cuối đông: cái khó chuyển sang ẩm

Hết rét thì nồm tới. Tường nhà đổ mồ hôi, nền nhà ướt, gỗ thùng cũng hút ẩm. Đây là lúc tổ dễ mốc, nhất là đàn yếu không đủ ong dọn dẹp.

• Tháo lớp quấn ấm vào những ngày nồm nặng để thân thùng khô.
• Kê thùng cao hơn, xa nền xi măng ẩm.
• Lau nước đọng trên nắp, không xịt rửa gì vào thùng.
• Nếu có thùng thay sẵn khô ráo, đợi tới khi trời ấm hẳn mới chuyển tổ.

Muốn xem đầy đủ hơn về nhịp thời tiết từng tháng, có mục Khí hậu & mùa vụ; còn kiểu thùng, kiểu đặt hợp nhà phố hay vườn đồi miền Bắc thì ở Mô hình nuôi phù hợp.

Khi nào phải cho ăn

Cho ăn không phải việc thường xuyên. Chỉ khi có dấu hiệu rõ: trưa nắng ấm mà ong vẫn lừ đừ, có ấu trùng bị kéo ra cửa, nắp mở ra thấy bầu mật khô hết. Khi đó cho mật pha loãng hoặc nước đường, đặt trong chén nông có rơm ngay cửa tổ, vào giờ ấm nhất trong ngày, mỗi lần ít một.

Người mới nuôi ở miền Bắc nên bắt đầu thế nào

Người miền Bắc mới làm quen với ong dú nên nhận đàn vào cuối xuân, đầu hè, để đàn có cả một mùa nóng ổn định trước khi gặp đông đầu tiên. Đừng mua đàn vào tháng mười, tháng mười một. Trại Ong Quý ở Tây Ninh nhân giống ong dú bằng cách tách đàn, có cả mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật làm quà Tết, xem ở ongquy.com. Ai muốn tận mắt xem tổ ong dú vận hành trước khi nuôi có thể tham khảo tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp