Nuôi ong dú có hợp với mọi người miền Bắc không?

Người miền Nam nuôi ong dú hay nói nghề này nhàn. Ra Bắc, câu đó chỉ đúng một nửa năm. Nửa còn lại là những đợt gió mùa đông bắc kéo rét về, những tuần mưa phùn nồm ẩm trong nhà đọng nước, và đàn ong gần như đứng yên trong tổ. Ai hợp với nghề này ngoài Bắc, vì vậy, là người chịu được nhịp «nửa năm làm, nửa năm giữ».

Cách dễ nhất để tự trả lời là nhìn trước một năm của người nuôi ngoài Bắc trông như thế nào, rồi hỏi: mình có theo được không?

Một năm của người nuôi ong dú ngoài Bắc

Nhìn bảng sẽ thấy, phần lớn công việc ngoài Bắc không phải là «làm cho đàn lên» mà là «đừng làm hại đàn». Người mới hay hỏng ở chỗ sốt ruột mở tổ xem giữa mùa rét, hoặc thu mật vào mùa thu vì thấy tổ nặng.

Rét và nồm: hai mối lo khác nhau

Rét

Ong dú là loài của vùng nóng. Khi nhiệt độ xuống thấp, đàn co cụm, gần như không ra ngoài. Một đàn khỏe, tổ dày, dự trữ đủ thì chịu được. Đàn yếu, ít ong, kho cạn thì suy dần qua những tuần rét đậm. Việc của người nuôi là chọn chỗ đặt tổ khuất gió bấc, có mái, thùng gỗ dày, và tuyệt đối không xé tổ chia đàn trước mùa lạnh.

Nồm

Khi nồm về, tường nhà đổ mồ hôi, sàn trơn. Trong tổ ong cũng vậy nếu đặt sát đất hoặc sát tường ẩm. Hậu quả là mốc, nấm, đàn mệt. Kê tổ cao khỏi mặt đất, để tổ thoáng phía dưới, không đặt trong góc kín không có gió là những việc nhỏ nhưng quyết định.

Chuyên mục Khí hậu & mùa vụ có thêm bài về cách xử lý từng đợt rét, từng đợt nồm.

Năm câu hỏi để biết mình có hợp

1. Mùa đông mình có ở nhà không, hay đi làm xa, về quê ăn Tết rồi mới thấy tổ?
2. Nhà có chỗ nào khuất gió bấc, có mái hiên, khô ráo khi trời nồm không?
3. Trong vài trăm mét quanh nhà có vườn nhãn, vải, cây ăn trái, hoa vườn, bờ bụi không bị phát quang sạch?
4. Mình có chịu được việc nguyên mùa đông chỉ nhìn chứ không đụng vào tổ không?
5. Mình nuôi vì thích quan sát, muốn có chút mật dùng trong nhà, chứ không phải tính chuyện bán mật đều tay?

Có từ bốn câu «có» trở lên thì nuôi được. Câu đầu và câu thứ tư là quan trọng nhất ngoài Bắc: đàn mất vào mùa đông thường không phải vì rét một mình, mà vì rét cộng với việc người nuôi can thiệp sai lúc.

Ai nên chờ, ai nên bắt đầu

• Nên bắt đầu: gia đình ở vùng ven đô, nông thôn đồng bằng, trung du có vườn cây; người đã nghỉ hưu, ở nhà quanh năm; người làm vườn thích quan sát côn trùng.
• Bắt đầu nhỏ: nhà phố ở Hà Nội, Hải Phòng có sân thượng, ban công nhiều cây; chỉ nên một tổ, đặt chỗ khuất gió, nhận thức rằng hoa quanh phố ít hơn ngoài vườn.
• Nên chờ: người đi công tác dài ngày mùa đông, nhà quanh ruộng phun thuốc dày, người cần mật để bán ngay năm đầu.

Thêm một điều người Bắc hay hỏi: có nên vào rừng, lên núi tìm tổ ong dú về nuôi cho hợp khí hậu? Không nên. Đục tổ tự nhiên làm hại đàn và làm cạn quần thể ngoài rừng. Đàn nuôi được nhân bằng cách tách từ đàn khỏe.

Bắt đầu đúng mùa, với đúng tổ

Ngoài Bắc, thời điểm nhận tổ có ý nghĩa lớn. Nhận tổ vào cuối xuân, đầu hè là đàn có cả mùa ấm để quen chỗ và tích trữ. Nhận vào cuối thu là đàn vừa chuyển nhà đã phải chịu rét. Nhiều người nuôi lâu ngoài Bắc chia sẻ những chuyện như vậy ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Khi chọn mua, nên hỏi người bán cách đóng gói khi vận chuyển đường dài ra Bắc và chọn đàn đông, tổ chắc. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, và hộp quà mật. Mùa đông chưa phải mùa nhận tổ, nhưng lại là dịp hợp để tặng một hộp quà mật hay thỏi son sáp ong dú cho người nhà trong những ngày hanh khô. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, nhớ để ngăn mát.

Câu hỏi thường gặp