Người miền Bắc bắt đầu nuôi ong dú: tính trước mùa đông

Hỏi một người miền Bắc đã nuôi ong dú được vài năm rằng cái khó nhất là gì, câu trả lời hầu như không phải kỹ thuật mở tổ hay chia đàn. Cái khó là mùa đông. Ong dú vốn quen khí hậu nóng ẩm, trong khi ngoài Bắc có những đợt rét đậm, gió mùa đông bắc hun hút và cả tháng nồm ẩm ướt sau Tết. Người bắt đầu ở đây phải tính đường đi qua mùa đông trước khi tính tới mật.

Vì thế, câu hỏi «bắt đầu thế nào» ở miền Bắc nên hiểu là: bắt đầu sao cho đàn đầu tiên còn sống tới mùa xuân năm sau.

Năm quyết định trước khi mua tổ đầu tiên

1. Chọn mùa nhận tổ. Mua vào mùa thu là kiểu bắt đầu khó nhất: đàn vừa chuyển nhà đã phải đối mặt với lạnh mà chưa kịp tích trữ. Cuối xuân, khi rét đã qua và cây cối ra hoa, là lúc dễ dàng hơn nhiều.
2. Chọn nguồn tổ. Tổ nuôi lâu năm ở vùng nóng phía Nam đưa thẳng ra Bắc sẽ phải thích nghi từ đầu. Hỏi người bán xem đàn đã sống qua mùa lạnh nào chưa.
3. Chọn chỗ đặt. Một góc hiên hướng nam hoặc đông nam, có tường chắn phía bắc, có mái che mưa. Sân thượng trống gió ở thành phố thường quá lạnh về mùa đông và quá nóng về mùa hè.
4. Chọn số tổ. Một hai tổ cho năm đầu. Mùa đông là lúc học nhiều nhất, và ít tổ thì chăm kỹ được.
5. Chọn cách ghi chép. Ghi ngày rét về, ngày ong không ra, ngày ong ra trở lại. Sau một mùa đông sẽ có số liệu riêng của vườn mình.

Mùa ấm: để đàn tự làm giàu

Từ cuối xuân tới đầu thu, nhiệm vụ của người nuôi là đứng ngoài. Đàn cần thời gian xây bầu mật, bầu phấn và tăng quân. Đây không phải lúc thu mật, cũng chưa phải lúc tách đàn với người mới. Việc nên làm là giữ quanh tổ có nhiều cây ra hoa: vườn nhãn, vải, bưởi, các loại rau ra hoa, cây bụi hàng rào. Danh sách cây đáng trồng thêm ở vườn phía Bắc có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Mùa hè miền Bắc cũng có những ngày nắng nóng gay gắt. Mái che phải đủ dày để thùng không bị nung giữa trưa.

Chuẩn bị qua đông

Lớp bọc ngoài có thể là xốp, bao tải sạch hoặc tấm gỗ thêm, miễn khô và không bịt cửa ra vào. Đừng dùng đèn sưởi hay bình nóng sát thùng: nhiệt không đều có thể làm chảy sáp và hỏng bầu.

Biết đàn còn sống mà không cần mở

Trong những tuần rét, ong có thể vài ngày liền không ra cửa. Người mới hay hoảng rồi mở nắp xem, làm thoát hơi ấm đúng lúc đàn cần nhất. Cách kiểm nhẹ nhàng hơn:

• Chờ một buổi trưa có nắng, đứng nhìn cửa tổ. Có vài con ong lính canh thò ra là đàn vẫn ổn.
• Áp tai sát thùng nghe tiếng rì rì nhỏ bên trong.
• Xem trước cửa có nhiều xác ong mới không. Một ít là bình thường, nhiều bất thường mới đáng lo.

Những câu chuyện thật về đàn qua đông, cả thành lẫn bại, được chia sẻ ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu bằng một tổ đủ sức

Ở miền Bắc, một tổ yếu gần như không có cơ hội qua đông. Vì vậy chọn nguồn tổ giống quan trọng hơn ở nhiều nơi khác. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống được nuôi khoẻ, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người ở ngoài Bắc khi liên hệ nên hỏi rõ thời điểm vận chuyển hợp lý để đàn tới nơi trong mùa ấm. Còn nếu chỉ muốn thử cảm giác nuôi, cũng có thể xem người nuôi trong vùng rao tổ trên chợ ong dú, vì tổ gần thì đã quen khí hậu.

Câu hỏi thường gặp