Thói quen giữ đàn ong dú khoẻ qua rét và nồm miền Bắc

Nhiều người mới nuôi ong dú ở miền Bắc mất đàn không phải giữa đợt rét đậm, mà vào cuối mùa xuân, khi trời đã ấm lên. Mở thùng ra thấy bánh mật cạn, ấu trùng ít, ong lèo tèo. Lý do thường bắt đầu từ mấy tháng trước: đàn vào đông khi chưa đủ mật, chịu thêm mấy đợt nồm ẩm làm mốc tổ, đến khi hoa xuân về thì không còn đủ quân để gượng dậy.

Ong dú vốn quen khí hậu nóng ẩm. Nuôi được ở miền Bắc, nhưng phải xem mùa đông là một kỳ thi, và các thói quen trong năm đều để chuẩn bị cho kỳ thi đó.

Cuối thu: thói quen “để dành”

Khi trời bắt đầu se lạnh, người nuôi lâu năm ngừng ham mật. Phần bánh mật còn lại trong thùng là khẩu phần của đàn cho cả mùa đông, lúc hoa ít và ong ra được rất ít ngày. Thu quá tay lúc này là bắt đàn nhịn đói.

• Nếu thu, chỉ lấy những bầu mật ở rìa ngoài, chừa nguyên phần bánh mật sát khu ấu trùng.
• Tổ nào nhẹ, ong ít thì bỏ qua hẳn, không thu.
• Gộp lịch kiểm tra cuối cùng trong năm vào một ngày nắng ấm trước khi gió mùa về.

Giữa đông: bớt tay, giữ ấm

Những ngày rét đậm, đàn ong dú co cụm giữa tổ, gần như không ra ngoài. Đây là lúc người nuôi muốn “làm gì đó” nhất và cũng là lúc làm gì cũng dễ hại nhất. Thói quen đúng là kiên nhẫn.

Chắn gió mùa đông bắc

Gió đông bắc lạnh và khô, thổi thẳng vào cửa tổ là đàn mất nhiệt nhanh. Trước mùa rét, xoay cửa tổ về hướng nam hoặc đông nam, dựng tấm chắn phía bắc bằng phên tre, ván cũ hay một hàng chậu cây. Thùng đặt sát hiên nhà, dưới mái hiên phía nam, thường qua đông tốt hơn thùng ngoài vườn trống.

Áo cho thùng

Quấn bao tải, rơm hay tấm xốp quanh thân và nắp thùng giúp giữ nhiệt ban đêm. Luôn chừa cửa tổ và một khe thoáng: đàn thở ra hơi ẩm, bịt kín thì hơi nước đọng lại thành giọt trên nắp, nhỏ xuống tổ còn tệ hơn lạnh.

Nhìn vào trưa nắng

Chọn giờ trưa của những hôm hửng nắng để đứng nhìn cửa tổ. Có ong ra phơi nắng, bay vòng ngắn rồi về là đàn còn sống khoẻ. Không mở nắp chỉ để “cho yên tâm”.

Nồm ẩm: kẻ thù ít ai để ý

Cuối đông sang xuân, miền Bắc có những đợt nồm: tường đổ mồ hôi, sàn nhà ướt, quần áo phơi mãi không khô. Trong thùng ong cũng vậy. Gỗ hút ẩm, nắp đọng nước, tổ cũ dễ lên mốc. Đây là giai đoạn cần nhiều thói quen nhất.

1. Kê thùng cao khỏi mặt đất, chân đặt trên gạch hoặc giá, có chén chống kiến.
2. Gỡ bớt lớp áo giữ ấm vào những ngày nồm ấm để thùng thoát hơi.
3. Ngày khô ráo đầu tiên sau đợt nồm, mở thùng nhanh vào giữa trưa để lau nắp, gạt bỏ phần tổ cũ bị mốc.
4. Không đặt thùng trong nhà kho kín, nơi hơi ẩm không đi đâu được.

Bảng nhịp năm cho người nuôi miền Bắc

Cách đọc lịch mưa nắng, rét nồm từng tháng có ở mục Khí hậu & mùa vụ của trang.

Đầu hè: lúc đàn trả công

Sang hè, hoa nhiều và trời nóng, đàn qua đông được thì lên rất nhanh. Đây mới là mùa tách đàn, thu mật, mở rộng thêm thùng. Ai muốn tăng số tổ thì nên lên kế hoạch cho mùa này, không mua tổ về giữa đông.

Tổ giống mang ra Bắc nên là tổ khoẻ, đã tách ổn định, có đủ bánh mật và ấu trùng các lứa. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, ngoài ra còn mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, hợp làm quà Tết cho người thân. Muốn so thêm nhiều nguồn tổ, mật giữa những người nuôi với nhau thì có chợ mua bán của người nuôi. Còn chuyện tìm người nuôi gần mình để hỏi kinh nghiệm thì xem mục Trại ong trong vùng.

Câu hỏi thường gặp