Ong dú miền Bắc: sai lầm khiến đàn không qua mùa rét

Hỏi những người nuôi ong dú ở phía Bắc đàn hay mất vào lúc nào, câu trả lời gần như giống nhau: không phải giữa mùa hè, mà là lúc chuyển từ thu sang đông, giữa những đợt rét đậm, và trong mấy tuần nồm ẩm đầu xuân. Ong dú không ngủ đông như nhiều người tưởng. Trời lạnh, đàn co cụm, ăn dần lương thực dự trữ và chờ ngày ấm. Dự trữ không đủ, hoặc tổ bị ẩm, là đàn suy từng chút cho tới khi cạn.

Trước rét: những quyết định của tháng chín, tháng mười

Mùa thu là lúc nhiều đàn đầy bọng mật sau những tháng nóng. Đây là cám dỗ lớn nhất trong năm. Người mới thấy mật nhiều thì lấy, nghĩ còn lâu mới tới đông. Nhưng sau đó là cả quãng dài hoa thưa, ngày ngắn, đàn ra cửa được ít giờ. Lượng mật và phấn trong tổ lúc cuối thu chính là khẩu phần cho tới mùa xuân.

• Lấy mật mùa thu thì lấy ít và sớm, càng gần đông càng không đụng.
• Không tách đàn vào mùa thu. Đàn tách cần thời gian xây lại bánh tổ, sát đông thì không kịp.
• Soát thùng: ván nứt, khe hở ở nắp phải trám trước khi gió mùa về.
• Chuẩn bị chỗ đặt mùa đông: kín gió bắc, đón nắng buổi sáng, có mái hiên.

Lịch thời tiết từng tháng ở miền Bắc có viết kỹ ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Giữa rét: tò mò là kẻ thù

Những ngày gió mùa đông bắc tràn về, cửa tổ vắng ong, người nuôi sốt ruột mở nắp xem. Mỗi lần mở là hơi ấm cả đàn dồn sức giữ bị thoát ra trong vài phút. Có đàn hồi lại, có đàn yếu không bao giờ hồi.

Cách theo dõi mà không mở thùng

1. Nhấc nhẹ một bên thùng để ước độ nặng, so với lần nhấc trước.
2. Áp tai vào vách thùng nghe tiếng rì rì của đàn.
3. Ngày nắng hửng nhìn cửa tổ: có ong ra vào, có ong mang phấn là đàn còn sống khỏe.
4. Chỉ mở thùng khi trời ấm, nắng ráo, gần trưa, và chỉ khi có lý do rõ.

Che chắn đúng cách

Đàn cần thùng gỗ dày, kín gió, chỗ đặt khuất gió bắc. Lỗi hay gặp là quấn nilon kín mít: hơi nước trong tổ không thoát được, đọng thành giọt, tổ ướt còn tệ hơn tổ lạnh. Quấn bao tải, rơm hoặc tấm xốp bên ngoài, mái che kín mưa, nhưng cửa tổ và khe thông khí phải để nguyên. Thùng đặt trên sân thượng nhà phố thì càng cần vách chắn, vì ở trên cao gió lùa mạnh hơn dưới đất.

Đầu xuân: nồm ẩm và cái bẫy của ngày ấm đầu tiên

Hết rét chưa phải hết lo. Những đợt nồm làm tường nhà đổ mồ hôi, và trong thùng ong cũng vậy. Phấn dự trữ dễ mốc, vách thùng nhớt. Cùng lúc đó, những ngày ấm đầu tiên làm người nuôi tưởng đã qua mùa khó, vội lấy mật hoặc tách đàn trong khi đàn đang ở mức yếu nhất cả năm.

Lỗi mua đàn: mua sai lúc là thua từ đầu

Không ít người đặt mua đàn từ phía Nam ra vào cuối năm, đúng lúc gió mùa bắt đầu. Đàn vừa chịu đường xa, vừa gặp ngay khí hậu lạnh, không còn thời gian xây dựng dự trữ. Ở miền Bắc nên nhận đàn vào cuối xuân hoặc đầu hè, để đàn có trọn mùa nóng ổn định và tích lũy trước đông. Chỉ mua đàn tách từ trại nuôi, không mua tổ bắt từ rừng.

Đọc thêm những chuyện tương tự trong mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu với một đàn khỏe

Ở xứ lạnh, đàn khởi đầu mạnh hay yếu quyết định gần hết kết quả mùa đông đầu tiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, cùng mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật làm quà Tết; người ở miền Bắc nên hỏi trại về thời điểm nhận đàn hợp với khí hậu ngoài này. Muốn so đàn của mình với người khác, hoặc tìm đàn gần nhà để khỏi chở xa, có thể xem chợ mua bán tổ, mật giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp