Nuôi ong dú miền Bắc: 5 hiểu lầm cần bỏ trước khi mua tổ

Phần lớn video, bài viết về ong dú trên mạng được quay ở miền Nam hoặc Tây Nguyên, nơi trời ấm quanh năm. Người miền Bắc xem xong, làm theo y hệt, rồi đến tháng Chạp thấy đàn teo lại, ong không ra cửa, có tổ mất hẳn. Không phải vì họ làm sai kỹ thuật, mà vì họ mang theo những điều chỉ đúng ở xứ nóng.

Ong dú là loài ưa ấm. Miền Bắc có mùa đông lạnh thật, có những đợt rét đậm, có nồm ẩm cuối đông đầu xuân. Nuôi được, nhưng phải gỡ bỏ mấy hiểu lầm sau trước khi bỏ tiền mua tổ.

Hiểu lầm một: "Ong dú nuôi đâu cũng như nhau"

Cùng một loài nhưng đàn ở Hà Nội và đàn ở Cần Thơ sống hai nhịp khác hẳn. Ở xứ nóng, đàn hoạt động gần như quanh năm. Ở miền Bắc, có những tuần ong gần như không bay vì trời lạnh, đàn sống bằng kho mật đã tích. Vì vậy lịch tách đàn, lịch thu mật, thời điểm mua tổ của người miền Nam không dùng thẳng cho ngoài này được.

Cách đúng là bắt đầu từ nhịp mùa của chính vùng mình. Mục Khí hậu & mùa vụ có bàn kỹ từng giai đoạn trong năm.

Hiểu lầm hai: "Mua tổ lúc nào cũng được"

Đây là lỗi tốn kém nhất. Tổ mua vào cuối thu, đầu đông phải vừa làm quen chỗ mới vừa chống chọi cái lạnh, trong khi hoa ngoài trời đã thưa. Nhiều đàn không qua nổi mùa đầu tiên.

Thời điểm hợp lý là khi trời đã ấm hẳn, từ cuối xuân sang hè. Đàn có cả mùa hè và mùa thu để bén chỗ, xây thêm bầu mật, bầu phấn. Tổ mua ở trại phía Nam chuyển ra cũng nên đi vào những tháng ấm, để đàn không bị sốc nhiệt giữa đường.

Hiểu lầm ba: "Ong dú ở trong thùng thì không sợ lạnh"

Thùng gỗ mỏng đặt giữa sân trống, gió bấc lùa từ phía bắc, thì bên trong cũng lạnh gần bằng bên ngoài. Muốn đàn qua đông, nên chuẩn bị từ đầu:

• Chỗ đặt kín gió bắc: sát vách nhà phía nam, dưới hiên, hoặc sau bức tường.
• Đón nắng: những ngày đông có nắng hiếm hoi, cửa tổ được nắng chiếu là ong ra được một lúc.
• Thùng gỗ dày hơn loại dùng ở miền Nam, khe hở bịt kín.
• Áo cho thùng khi rét đậm: quấn bao bố, tấm xốp hoặc rơm khô quanh thùng, chừa cửa tổ.

Đừng dùng bóng đèn sưởi hay đặt thùng sát bếp lửa. Nhiệt không đều và khói làm đàn rối loạn còn hại hơn lạnh.

Hiểu lầm bốn: "Đàn không bay là đàn chết, phải mở ra xem"

Giữa mùa đông, cửa tổ vắng ong cả ngày là chuyện thường. Đàn co cụm bên trong để giữ nhiệt. Mở nắp lúc này là phá lớp keo, sáp mà đàn đã gắn kín, để lạnh tràn vào. Muốn biết đàn còn sống, chọn một trưa có nắng, đứng gần cửa tổ vài phút: thấy ong thò ra hoặc nghe tiếng rì rì nhỏ khi áp tai vào thành thùng là yên tâm.

Hiểu lầm năm: "Nồm chỉ khó chịu cho người"

Cuối đông đầu xuân, nồm làm tường đổ mồ hôi, sàn ướt. Thùng gỗ cũng vậy. Hơi ẩm đọng lâu ngày làm mốc mặt trong nắp thùng, phấn trong bầu dễ hỏng. Những việc nên làm khi có nồm:

1. Đảm bảo mái che không dột, thùng không áp sát tường ẩm.
2. Kê thùng trên giá, không đặt trực tiếp trên nền gạch.
3. Khi hết nồm và trời ấm lên, mở nắp kiểm tra một lần, lau khô mặt trong nếu đọng nước.

Vậy người miền Bắc nên bắt đầu ra sao?

Hai ba tổ đã ổn định, nhận vào mùa ấm, đặt sát vách phía nam có mái che. Năm đầu không tách, không thu, chỉ ghi lại mỗi tháng đàn ra vào thế nào, rét đợt nào thì đàn yếu đi. Hết một vòng bốn mùa, mới đủ cơ sở để quyết năm sau nuôi thêm hay giữ nguyên. Người nuôi quanh vùng chia sẻ cách giữ đàn qua đông ở mục Trại ong trong vùng.

Chọn tổ giống ở đâu cho yên tâm

Với người ngoài Bắc, cái khó là ít trại ong dú gần nhà. Nhiều người chọn nhận tổ giống từ trại có nghề ở phía Nam, như trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, vào mùa ấm để đàn chuyển đi không bị sốc. Trại có tổ giống đã ổn định, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi; xem chung ở ongquy.com. Nếu muốn tìm người bán tổ hoặc mật gần mình hơn, chợ của người nuôi ở cho.ongdu.com là chỗ đáng xem, nhớ hỏi rõ tổ được tách từ đàn nuôi chứ không phải bắt ngoài tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp