Nguồn hoa miền Bắc đổi thay: ong dú giữa phố và vườn

Miền Bắc là nơi ong dú phải gồng nhiều nhất. Mùa đông rét, có đợt rét đậm kéo dài, đàn gần như nằm im trong tổ; mùa xuân lại nồm ẩm, thùng dễ đọng nước. Quãng ấm để đàn tích trữ vốn đã ngắn, nên đàn nào ở cạnh nguồn hoa tốt thì mới có dư mà qua đông.

Trong khi đó, cảnh quan quanh các thành phố và thị trấn phía Bắc thay đổi nhanh. Ruộng ven làng thành khu dân cư mới, ao chuôm bị lấp, vườn tạp sau nhà nhường chỗ cho nhà xây. Vậy với người nuôi vài thùng ong dú ở ngoại thành hay trong làng, nguồn hoa còn lại ở đâu?

Câu hỏi thứ nhất: trong vài trăm mét quanh tổ còn gì?

Ong dú bay gần, nên đừng nghĩ theo kiểu «cả xã còn nhiều cây». Hãy khoanh một vòng nhỏ quanh tổ và đếm. Nhiều người ở ven đô bất ngờ khi thấy vòng ấy toàn mái nhà, sân bê tông và đường nhựa, chỉ lác đác vài cây cảnh.

Câu hỏi thứ hai: quãng nào trong năm đàn không có gì ăn?

Ở miền Bắc, mùa xuân thường dễ thở: nhiều cây ăn quả nở, cỏ dại lên. Cái khó hay nằm ở cuối hè sang thu và những đợt nắng nóng giữa hè, khi hoa thưa đi. Nếu đúng quãng đó, khu đất trống gần nhà bị san lấp hay vườn bên cạnh bị chặt, đàn bước vào mùa đông với kho mật mỏng.

Cách biết: mỗi lần kiểm tổ, ghi số bầu mật đầy và bầu phấn. Thấy bầu vơi dần liên tiếp vài tuần vào mùa thu là tín hiệu phải bù nguồn hoa ngay từ năm sau, hoặc dời đàn về chỗ có vườn.

Câu hỏi thứ ba: chỗ đặt tổ có che được rét và nồm không?

Nguồn hoa tốt mà tổ đặt sai chỗ thì đàn vẫn hao. Ở phía Bắc nên:

• Đặt tổ nơi đón nắng sáng, khuất gió mùa đông bắc, ví dụ sát tường phía nam của nhà.
• Dùng thùng gỗ dày, mùa đông quấn thêm lớp giữ ấm bên ngoài nhưng chừa lối thoáng.
• Mùa nồm, kê thùng cao, mái che rộng, lau đọng nước quanh thùng, không mở tổ khi trời ẩm.
• Không tách đàn vào cuối thu; để dành cho mùa xuân khi trời ấm và hoa nở.

Chi tiết từng tháng có ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Bù lại nguồn hoa ở nơi đất chật

1. Giữ cây ăn quả trong vườn nhà. Một gốc nhãn, một gốc bưởi cũng là bữa lớn mùa xuân.
2. Trồng chậu, trồng bờ rào cây nở lai rai. Chọn loại hoa nhỏ, nở nhiều đợt, được ong quanh vùng ghé thật sự, không chọn chỉ vì đẹp.
3. Để bờ ao, bờ rào có cỏ dại. Chỉ phát cao, đừng xịt cỏ.
4. Nói chuyện với hàng xóm. Xin báo khi phun thuốc muỗi hoặc thuốc cây để kịp đóng cửa tổ.
5. Nuôi vừa sức nguồn hoa. Ở ven đô, vài thùng khỏe tốt hơn nhiều thùng cùng chia một vòng hoa nhỏ.

Muốn so cách nuôi trong phố với nuôi ở làng, xem thêm Mô hình nuôi phù hợp.

Bắt đầu đúng cách ở miền Bắc

Vì đàn phải qua mùa đông, người mới ở phía Bắc nên bắt đầu với tổ giống khỏe, đã quen nuôi trong thùng, và nhận vào mùa xuân hoặc đầu hè để đàn có thời gian ổn định. Không bắt tổ rừng, không mua đàn quá yếu vì rẻ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, mật ong dú và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Nếu muốn tìm người nuôi gần mình để đổi giống hoặc mua mật tại chỗ, có thể dạo chợ ong dú nơi người nuôi đăng tổ và mật.

Câu hỏi thường gặp