Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú miền Bắc để đàn đủ sức qua đông

Với người nuôi ong dú ngoài Bắc, câu hỏi «chuẩn bị mùa mưa thế nào» thật ra là câu hỏi «làm sao để tháng mười một đàn còn đông». Ong dú không ngủ đông như một số loài ong khác; khi trời rét, đàn chỉ co lại, ra ngoài ít đi và sống bằng dự trữ. Phần dự trữ ấy được làm ra chủ yếu trong mấy tháng hè nóng ẩm, khi mưa giông xen nắng, cây cối xanh tốt nhất trong năm.

Nói cách khác, mùa mưa ở miền Bắc là mùa làm ăn của đàn. Chuẩn bị cho nó không chỉ là chống dột mà là dọn đường để đàn tích được nhiều nhất trước khi gió mùa đông bắc về.

Lịch một năm nhìn từ phía đàn ong

Miền Bắc có bốn mùa rõ nên đàn ong dú có nhịp lên xuống theo từng quãng. Bảng dưới là cách nhìn tổng quát để biết mùa mưa nằm ở đâu trong cả năm; mỗi tỉnh, mỗi năm có thể sớm muộn vài tuần.

Trước khi hè tới: dọn hậu quả của mùa nồm

Mùa nồm cuối xuân để lại trong thùng những thứ dễ bị bỏ qua: góc thùng ẩm mốc, ván nắp ngấm nước, phấn dự trữ cũ có vết mốc. Nếu không dọn, khi trời nóng lên các vết này phát mạnh.

1. Chọn ngày nắng ráo đầu tiên sau nồm, mở thùng lúc gần trưa.
2. Lau khô mặt trong nắp và thành thùng, thay lớp lót nắp nếu đã ngấm nước.
3. Cắt bỏ những phần bánh phấn đã mốc nặng; phần mốc nhẹ đàn khoẻ sẽ tự dọn.
4. Kiểm chỗ ván mục, khe hở; trám hoặc thay thùng trước khi vào hè.

Giữa hè: chống nóng oi quan trọng ngang chống mưa

Hè Bắc Bộ không chỉ mưa mà còn có những ngày nắng gắt xen gió Lào ở các tỉnh phía nam đồng bằng. Thùng gỗ phơi nắng trưa trên sân thượng, mái tôn hay bờ tường hướng tây có thể nóng hầm hập. Khi đó sáp mềm ra, bánh ong có thể sụt.

• Đặt thùng nơi có bóng râm buổi chiều: dưới tán cây, hiên nhà hướng đông.
• Mái che nên cách nắp thùng một khoảng để gió lưu thông, không đặt tấm tôn sát nắp.
• Ở nhà phố, tránh để thùng trên mái tôn hay ban công kính đón nắng chiều.
• Không mở thùng giữa trưa nóng; làm việc vào sáng sớm.

Giông bão cuối hè: phương án cho từng thùng

Bão vào Bắc Bộ thường tập trung vào khoảng giữa và cuối hè. Khi nghe tin bão, việc phải làm gọn trong một buổi:

Thùng đặt ngoài vườn

Buộc thùng vào giá bằng dây chắc, giá phải có giằng chéo. Chặt bớt cành cây khô, cành to nằm ngay phía trên thùng vì cành gãy rơi xuống là thùng vỡ.

Thùng đặt trên cao, sân thượng

Gió ở trên cao mạnh hơn dưới đất. Nếu được, tối hôm trước khi bão vào, đóng cửa tổ khi ong đã về và hạ thùng xuống chỗ khuất trong nhà hoặc sát chân tường, mở lại khi bão qua.

Sau bão, kiểm từng thùng xem có nghiêng, nứt, dột không. Thùng bị đổ mà bánh mật vỡ thì dựng lại, lau phần mật chảy để không dụ kiến, rồi để đàn tự sửa.

Đừng tham mật mùa hè

Đây là sai lầm hay gặp nhất ở người mới nuôi ngoài Bắc. Hè thấy bọng mật đầy, lấy hết, đến khi trời rét đàn không còn gì để sống. Mùa hè chỉ nên lấy phần dư thật sự ở những đàn rất mạnh, còn lại để nguyên. Tương tự, tách đàn nên làm ở đầu và giữa hè; tách muộn sang thu thì đàn con không kịp đông quân để giữ ấm qua đông. Đọc thêm ở mục Kinh nghiệm người nuôi và Mô hình nuôi phù hợp.

Muốn có mật ong dú mà không phải lấy của đàn mình

Nhiều nhà nuôi ít thùng ở miền Bắc chọn để nguyên mật cho đàn qua đông và mua mật cho nhà dùng từ nơi có mùa vụ ấm quanh năm. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, hộp quà mật, tổ giống và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn mua bán mật, tổ với người nuôi gần mình thì có thể xem chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp