Ong dú miền Bắc mùa đông khô: 5 lỗi hay gặp

Ở miền Bắc, nói mùa khô là nói mùa đông. Từ khoảng tháng mười, gió mùa đông bắc tràn về, trời hanh, nẻ môi; giữa đông có những đợt rét đậm kéo dài cả tuần; cuối đông lại chuyển sang nồm, tường nhà đổ mồ hôi. Ong dú vốn là loài của xứ nóng, nên với người nuôi ở đồng bằng sông Hồng hay trung du, mùa này là bài kiểm tra thật sự.

Ong dú không ngủ đông như một số loài ong xứ lạnh. Đàn vẫn thức, vẫn phải ăn, chỉ là ra ngoài được rất ít. Muốn biết đàn cần gì, cách nhanh nhất là nhìn vào những lỗi người nuôi miền Bắc hay mắc nhất trong mấy tháng này.

Sai lầm thứ nhất: thu mật vào dịp cuối năm

Cuối năm âm lịch, nhu cầu mật làm quà tăng, nhiều người tranh thủ lấy mật. Đây lại đúng lúc đàn cần mật nhất. Dự trữ trong tổ là thứ giúp đàn sống qua những ngày không thể bay ra ngoài. Lấy đi lúc này, đàn không có cách nào bù lại cho tới mùa xuân.

Thời điểm thu hợp lý ở miền Bắc là khi mùa hoa đã rộ, đàn đông quân, và luôn chừa lại phần đủ cho đàn đi tiếp. Người muốn có mật ong dú dịp Tết nên chủ động mua từ nơi đã thu đúng mùa, thay vì vét tổ nhà mình.

Sai lầm thứ hai: quay cửa tổ về phía gió bấc

Gió mùa đông bắc thổi mạnh và lạnh. Cửa tổ quay về hướng bắc hoặc đông bắc là đưa thẳng gió lạnh vào lòng tổ. Đàn phải dồn sức giữ ấm, tiêu mật nhanh hơn hẳn.

1. Xoay cửa tổ về hướng nam hoặc đông nam, đón nắng sớm.
2. Đặt thùng dưới hiên, sát tường phía nam của nhà, nơi được che khỏi gió bấc.
3. Dựng một tấm chắn phía bắc dãy thùng: phên tre, tấm tôn cũ, hoặc hàng rào cây.
4. Không đặt thùng ở đầu hồi trống, nóc nhà hay sân thượng lộng gió.

Sai lầm thứ ba: mở thùng kiểm tra trong ngày rét

Lo đàn chết rét, người nuôi mới hay mở thùng ra xem. Mỗi lần mở là một lần hơi ấm trong tổ thoát ra, cả đàn phải làm lại từ đầu. Trong những ngày rét đậm, tốt nhất không động vào thùng.

Muốn biết đàn còn sống, chọn một trưa hửng nắng, đứng nghe gần thùng: đàn sống có tiếng rì rì nhẹ, đôi khi thấy vài con ra cửa phơi nắng hay đi đổ rác. Ghé tai cạnh thùng gõ nhẹ một tiếng cũng nghe được phản ứng của đàn mà không cần mở.

Sai lầm thứ tư: bịt kín thùng suốt mùa nồm

Qua tháng giêng, tháng hai, miền Bắc bước vào nồm. Không khí ẩm đặc, hơi nước đọng trên mọi bề mặt lạnh, kể cả vách trong của thùng. Thùng bị quấn kín từ đầu đông thì giờ thành nơi đọng ẩm, bánh tổ và phấn dự trữ dễ bị mốc.

Sai lầm thứ năm: vội tách đàn khi vừa thấy hoa xuân

Hoa xuân nở, ong ra vào nhiều, người nuôi dễ nghĩ đàn đã khoẻ. Thực tế sau mùa đông, quân trong tổ thường đã hao. Đàn cần thời gian nuôi lứa mới, tích lại mật, rồi mới đủ sức chia đôi. Tách quá sớm là có thể mất cả đàn mẹ lẫn đàn con. Nhân đàn ong dú bằng tách, và chỉ tách khi đàn thật đông, thời tiết đã ấm hẳn.

Có thể đọc thêm cách các nhà nuôi ở phía Bắc xoay xở qua mùa đông trong mục Kinh nghiệm người nuôi, và xem mô hình đặt thùng hợp khí hậu lạnh ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Bắt đầu nuôi ở miền Bắc: chọn đúng thời điểm và nguồn giống

Người mới ở miền Bắc nên bắt đầu khi trời đã ấm, để đàn có trọn mùa xuân hè ổn định trước khi đối mặt mùa đông đầu tiên. Tổ giống nên là tổ nhân bằng tách từ đàn khoẻ, không phải tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú thu đúng mùa, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, hợp cho ai cần quà dịp cuối năm mà không phải vét tổ nhà. Ai ở xa muốn trao đổi tổ, mật với người nuôi khác có thể ghé chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp