Ong dú ở miền Bắc: bốn tiểu vùng và giới hạn mùa rét

Miền Bắc không phải một vùng khí hậu mà là nhiều vùng xếp cạnh nhau. Cùng một đợt gió mùa, ruộng ven sông Hồng lạnh một kiểu, đồi chè trung du lạnh kiểu khác, còn thung lũng vùng cao có thể có sương muối. Với ong dú — loài vốn quen nắng ấm nhiệt đới — khác biệt đó quyết định nơi nào nuôi được dễ, nơi nào nuôi được nhưng phải chăm kỹ, và nơi nào nên thử ít trước.

Vì sao mùa đông là ranh giới với ong dú

Ong mật có thể rung cơ để sưởi ấm cả tổ. Ong dú thì không làm được việc ấy ở mức đủ cho rét kéo dài. Khi trời lạnh sâu, đàn thu mình vào giữa tổ, giảm hẳn hoạt động và sống nhờ mật, phấn đã tích từ những tháng trước. Đàn nào bước vào mùa đông với dân số đông và bầu mật dày thì thường qua được; đàn nhỏ, mới tách muộn, hoặc vừa bị thu mật quá tay thì dễ suy kiệt.

Nói cách khác, ở miền Bắc người nuôi không chiến đấu với rét vào tháng rét. Trận đó được quyết định từ mùa hè và mùa thu.

Bốn tiểu vùng, bốn cách tính

Bảng trên chỉ là khung để suy nghĩ. Trong cùng một xã, chỗ đặt thùng sau nhà kín gió có thể ấm hơn hẳn chỗ giữa vườn trống. Người nuôi lâu năm trong vùng thường biết rõ những góc đó; nghe họ kể ở mục Kinh nghiệm người nuôi trước khi chọn chỗ.

Lịch việc theo mùa ở miền Bắc

Xuân: đợi đàn tự báo

Khi nắng ấm trở lại, ong ra cửa tổ nhiều hơn, bắt đầu mang phấn về. Đó là dấu hiệu đàn đã qua đông. Không cần mở thùng ngay; mùa này hay có nồm, mở ra lúc ẩm chỉ làm tổ thêm ướt.

Hè: mùa của mọi việc lớn

Nắng nhiều, mưa đều, hoa nở rộ — đàn lên nhanh nhất năm. Tách đàn trong quãng này để đàn con có đủ thời gian xây bầu, tích mật trước khi lạnh. Vùng ven biển nhớ kiểm tra giá thùng trước mùa bão.

Thu: chuẩn bị, không phải thu hoạch hết

Nếu lấy mật, chỉ lấy phần dư ở những đàn thật mạnh. Ngừng tách đàn. Bịt khe hở, chuyển thùng tới chỗ kín gió nếu cần, làm sớm để đàn kịp quen đường bay mới.

Đông: để yên

Không mở nắp, không dời thùng, không thu mật. Việc của người nuôi chỉ là che gió, che mưa phùn và giữ kiến tránh xa chân giá.

Những sai lầm hay gặp khi mang cách nuôi miền Nam ra Bắc

• Tách đàn quanh năm. Ở miền Nam nắng ấm gần như cả năm nên tách khá thoải mái; ngoài Bắc, đàn tách muộn thường không đủ sức qua đông.
• Thu mật theo lịch cố định. Lấy mật cuối thu là lấy đi thức ăn mùa đông của đàn.
• Bọc thùng kín bằng ni lông. Giữ được hơi ấm vài hôm nhưng đọng nước, sang nồm thành mốc.
• Đặt thùng trên đỉnh đồi, giữa sân trống. Chỗ đẹp để ngắm nhưng hứng trọn gió mùa.

Bắt đầu nuôi ở miền Bắc: nhận tổ đúng mùa

Tổ ong dú giống nên về tới nơi vào mùa ấm, càng sớm trong mùa càng tốt, để đàn có trọn một mùa hè ổn định. Một đàn nhận cuối thu là một đàn phải qua đông khi chưa quen chỗ — rủi ro không cần thiết. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi và các món từ sáp ong dú, hộp quà mật; người ở ngoài Bắc có thể hỏi trại để chọn thời điểm nhận tổ hợp mùa. Muốn tìm tổ từ người nuôi gần mình, đã quen khí hậu vùng, có thể xem các tin rao trên chợ ong dú. Danh sách trại và người nuôi quanh khu vực cũng được tổng hợp ở mục Trại ong trong vùng.

Câu hỏi thường gặp