Rét hại, nồm ẩm miền Bắc: giữ đàn ong dú qua mùa đông

Nói thẳng ngay từ đầu: miền Bắc không phải đất thuận cho ong dú. Đây là loài ong của xứ nóng, quen với nắng ấm quanh năm. Ra Bắc, đàn phải đi qua một mùa đông có những đợt rét hại kéo dài, rồi ngay sau đó là nồm ẩm cuối đông, đầu xuân khi tường nhà đổ mồ hôi, nền gạch trơn nhẫy. Hai kiểu thời tiết này đánh vào hai điểm yếu khác nhau của đàn, nên cách giữ cũng khác nhau.

Tin tốt là ở quy mô vài tổ trong vườn, người nuôi hoàn toàn có thể đưa đàn qua mùa lạnh nếu chuẩn bị từ sớm và chịu khó kiềm chế tay mình trong những ngày rét.

Hiểu đúng giới hạn của đàn ong dú

Ong dú không tạo nhiệt giỏi như ong mật nuôi thùng cầu. Khi trời lạnh, đàn chủ yếu dựa vào lớp vỏ bọc ổ trứng bằng sáp và nhựa cùng với việc co cụm lại. Trong những ngày rét sâu, ong gần như không ra khỏi tổ. Vì thế lượng mật, phấn dự trữ trong bầu trước mùa đông chính là khẩu phần sống còn của cả đàn. Thu mật quá tay vào mùa thu là cách nhanh nhất để mất đàn vào tháng giêng.

Việc phải xong trước khi gió mùa về

1. Dừng thu mật từ khi trời bắt đầu se lạnh. Để toàn bộ bầu mật lại cho đàn.
2. Không tách đàn muộn. Đàn mới tách mỏng quân, vào đông gần như chắc chắn yếu. Tách vào mùa ấm, khi hoa nhiều.
3. Chọn chỗ đặt khuất gió bắc: mặt nam của bức tường, hiên nhà, sau bờ rào cây. Cửa tổ quay hướng nam hoặc đông nam đón nắng.
4. Chuẩn bị áo thùng: bao bố, tấm xốp, rơm khô để quấn quanh khi rét đến.
5. Thu nhỏ cửa tổ để giảm gió lùa; ong dú sẽ tự bồi thêm nhựa.

Các ghi chép theo mùa của người nuôi ở phía Bắc có trong mục Khí hậu và mùa vụ.

Những ngày rét hại: năm điều đừng làm

• Đừng mở nắp xem ổ. Một lần mở, đàn mất nhiệt mà cả buổi chưa bù lại được.
• Đừng chuyển chỗ thùng. Rung lắc làm vỡ lớp cụm ong đang giữ ấm.
• Đừng sưởi bằng lửa, than, bóng đèn. Nhiệt độ lên xuống thất thường, khói, khí độc đều có hại hơn lợi.
• Đừng bọc kín mít bằng ni lông. Hơi thở của đàn ngưng thành nước bên trong, thùng ướt còn lạnh hơn.
• Đừng hoảng khi không thấy ong bay. Đàn nằm im trong rét là bình thường; hôm nào hửng nắng sẽ thấy vài con ra.

Cách kiểm tra mà không làm phiền: chọn buổi trưa nắng, đứng nhìn cửa tổ vài phút. Có ong ra vào, có con mang phấn là đàn còn ổn. Áp tai sát thành thùng nghe tiếng rì rầm nhỏ cũng là dấu hiệu tốt.

Nồm ẩm: kẻ thù thầm lặng sau Tết

Khi rét dịu đi, gió nồm đem hơi ẩm vào, mọi bề mặt lạnh đều đọng nước. Thành thùng gỗ còn lạnh sau mùa đông cũng vậy: hơi nước ngưng ở mặt trong, chảy xuống đáy, mốc phát triển ở các bầu phấn sát thành.

Một mẹo nhỏ: khi trời chuyển nồm, gỡ bớt áo thùng, nhất là các lớp bao bố thấm nước. Lúc này đàn cần khô hơn là cần ấm.

Mùa hè miền Bắc cũng có cái khó

Bão từ biển Đông vào các tỉnh ven biển phía Bắc, nắng nóng gay gắt có khi kèm gió tây khô. Lúc này áp dụng các việc quen thuộc: buộc thùng, kê chắc, mái che có khoảng hở với nắp để thoát nhiệt, che nắng chiều. So với mùa đông thì mùa hè dễ thở hơn nhiều với ong dú.

Muốn nuôi ở miền Bắc, nên bắt đầu thế nào

Nên nhận tổ giống vào mùa ấm, khi hoa nở nhiều để đàn có cả mùa hè, mùa thu tích dự trữ trước đông. Chọn đàn đông quân, đã ổn định. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách đàn, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; tham khảo tại ongquy.com và hỏi trại thời điểm gửi tổ ra Bắc. Người muốn xem tận mắt cách tách đàn, chọn đàn khoẻ trước khi bắt tay vào làm có thể tham gia tour học thực hành tại trại. Kinh nghiệm thực tế của người nuôi phía Bắc có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp