Nhiệt độ, độ ẩm nuôi ong dú miền Bắc: rét và nồm

Ong dú vốn là loài của vùng nóng. Đưa chúng ra miền Bắc là đặt đàn ong trước hai cửa ải liền nhau: đợt rét đậm, rét hại từ khoảng tháng Mười Hai tới tháng Hai, rồi ngay sau đó là mùa nồm, khi nền nhà ướt sũng, tường đổ mồ hôi. Một cái lạnh khô, một cái ấm ẩm, và cách chống lại hai thứ này gần như ngược nhau.

Nhiều người nuôi phía Bắc giữ được đàn qua rét rồi lại để mốc phá tổ vào mùa nồm. Bài này đi lần lượt từng cửa ải, kèm danh sách việc cần làm trước, trong và sau mỗi giai đoạn.

Cửa ải thứ nhất: rét đậm

Khi trời lạnh, đàn ong dú thu mình về giữa tổ, quanh khu cầu nhộng. Ong thợ không ra ngoài, hoặc chỉ ra vài tiếng giữa trưa nắng. Trong những ngày đó đàn không thu thêm gì, chỉ tiêu dần mật và phấn đã tích. Một đợt rét ngắn thì đàn khỏe vượt qua dễ dàng. Rét đậm nối nhau nhiều tuần là lúc đàn yếu, ít ong, dự trữ mỏng bắt đầu teo dần, có khi chết hẳn.

Việc cần làm từ mùa thu

1. Không lấy mật vào mùa thu. Để toàn bộ dự trữ lại cho đàn ăn qua đông.
2. Không tách đàn sau khi trời bắt đầu se lạnh. Đàn mới tách thiếu quân, khó giữ ấm.
3. Gộp các đàn quá yếu nếu có thể, hơn là để mỗi đàn tự chống chọi.
4. Thay hoặc vá những thùng nứt, hở, mục.

Việc cần làm khi rét về

• Chuyển thùng vào chỗ khuất gió mùa đông bắc: hiên nhà hướng nam, sát tường, dưới mái hiên.
• Bọc thêm một lớp ngoài thùng bằng xốp, rơm hoặc bao tải, chừa cửa tổ và có khe thoáng.
• Thu hẹp cửa tổ bằng một chút sáp hoặc đất sét, ong vẫn ra vào được nhưng gió khó lùa.
• Không mở nắp kiểm tra trong ngày lạnh. Muốn biết đàn còn sống, áp tai vào thùng nghe tiếng rì rì hoặc nhìn ong ra cửa vào trưa nắng.

Cửa ải thứ hai: nồm ẩm

Hết rét, gió nồm nam thổi về mang hơi ẩm từ biển vào. Độ ẩm có những ngày gần như tối đa, mọi bề mặt lạnh đều đọng nước. Thùng gỗ vừa trải qua mùa đông lạnh, bên trong còn mát, nên hơi nước ngưng tụ ở mặt trong nắp và thành thùng.

Đây là lúc mốc sinh sôi. Mốc làm hỏng phấn hoa trong bầu dự trữ, sáp mềm và nhũn, ấu trùng dễ chết. Đàn vừa qua rét, đang yếu, lại phải dọn dẹp tổ mốc.

Chuyển từ giữ ấm sang giữ khô

• Gỡ dần lớp bọc kín của mùa đông, nhất là các vật liệu giữ ẩm như bao tải, rơm ướt.
• Kê thùng cao khỏi nền gạch, vì nền gạch mùa nồm luôn ướt.
• Che mưa phùn nhưng để quanh thùng thoáng khí; một mái che rộng có khoảng hở là tốt hơn bọc kín.
• Ngày nào có nắng hanh, mở nắp nhanh để lau chỗ đọng nước, rồi đậy lại.
• Không đặt thùng trong nhà kho đóng cửa, chỗ ẩm và tối nhất.

Đầu xuân: để đàn hồi sức

Khi trời ấm hẳn và hoa bắt đầu nở, đàn sẽ đẻ mạnh trở lại. Đây là lúc đàn cần mọi giọt mật và hạt phấn. Người nuôi nên kiên nhẫn: chờ đàn đông quân, tổ đầy dự trữ vào giữa mùa hè rồi mới tính tách hay lấy mật. Lịch hoa theo vùng có trong chuyên mục Nguồn hoa địa phương, còn các bài về thời tiết từng mùa nằm ở Khí hậu & mùa vụ.

Nuôi ở miền Bắc nên bắt đầu thế nào

Người mới ở phía Bắc nên mua tổ giống vào cuối xuân hoặc đầu hè, để đàn có trọn mùa nóng ổn định trước khi gặp mùa đông đầu tiên. Tổ giống nên là đàn khỏe, tách tại trại, không phải tổ bắt rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, thông tin chung tại ongquy.com. Để không quên lịch kiểm tra trước rét và lúc chuyển mùa nồm, có thể ghi chép từng đàn trên app quản lý trại ong.

Câu hỏi thường gặp