Chuyển mùa miền Bắc: cửa tổ ong dú sau mùa đông rét

Miền Bắc có mùa đông thật sự, và ong dú vốn là loài của vùng nóng. Mấy đợt rét đậm, đàn co lại trong tổ, cửa tổ im lìm cả tuần. Nhiều người mới nuôi lo đàn đã chết, mở thùng ra xem giữa trời lạnh, và chính lần mở đó mới làm đàn kiệt sức.

Với người nuôi ở đây, chuyển mùa quan trọng nhất là lúc thoát rét: trời ấm dần cuối đông sang xuân, kèm theo những đợt nồm ẩm. Câu hỏi then chốt không phải bao giờ hoa nở, mà là đàn nào còn khỏe, đàn nào cần giúp.

Nghỉ rét hay đã yếu: nhìn cửa tổ mà phân biệt

Cách thử đơn giản nhất là chờ một trưa có nắng giữa mùa đông. Đàn còn sức sẽ tranh thủ ngay: vài con ra phơi nắng ở miệng ống, vài con bay ra đi vệ sinh rồi về. Đàn có vấn đề thì vẫn im, hoặc có dấu hiệu lạ.

Một mẹo nhỏ: áp tai sát thành thùng vào buổi trưa. Đàn còn đông sẽ có tiếng rì rì đều. Im hẳn mấy hôm liền dù trời đã ấm thì mới nên mở ra xem.

Khi trời ấm dần, cửa tổ đổi thế nào

Cuối đông, những ngày nhiệt độ lên cao hơn xuất hiện dày dần. Đàn đổi nhịp theo thứ tự khá quen:

1. Ong ra vào những trưa ấm, về tay không hoặc mang chút phấn nhạt.
2. Khi cây cối trong vườn, hàng rào, bờ ruộng trổ hoa xuân, phấn mang về nhiều màu hơn.
3. Ống cửa được đắp lại, miệng ống sạch, có lính gác thường trực.
4. Vài tuần sau, ong non tập bay trước cửa giữa trưa: chúa đã đẻ lại mạnh.

Ở vùng đồng bằng và trung du, mùa hoa nhãn vải là mốc nhiều người chờ. Thùng đặt gần vườn sẽ thấy lượt ra vào dày hẳn lên. Lịch hoa chi tiết theo từng vùng trong mục Nguồn hoa địa phương.

Nồm ẩm: kẻ thù kín đáo của mùa xuân

Những đợt nồm làm tường nhà đổ mồ hôi thì thùng gỗ cũng vậy. Hơi ẩm đọng ở đáy và nắp, mốc bắt đầu từ góc thùng rồi lan vào phần ô phấn dự trữ. Đàn đông tự dọn được; đàn vừa qua đông còn ít quân thì không xuể.

• Không quấn nilon kín thùng cho ấm: qua đông thì đỡ gió, nhưng sang nồm phải gỡ ra.
• Kê thùng cách mặt đất, tránh đặt sát tường ẩm hay góc khuất gió.
• Đặt thùng chỗ có nắng sáng chiếu tới để thành thùng mau khô.
• Nếu phải mở thùng, chọn ngày hanh, mở nhanh, lau khô đáy rồi đóng lại.

Chuẩn bị cho mùa đông năm sau ngay từ bây giờ

Mùa xuân là lúc rút bài học rõ nhất. Đàn nào qua đông tốt, đặt ở đâu, thùng loại gì; đàn nào hao, vì gió lùa hay vì vào đông đã yếu. Ghi lại để năm sau sắp xếp chỗ đặt và che chắn sớm. Chỉ tách đàn khi đàn đã đông trở lại, có dự trữ, và còn đủ thời gian lớn trước khi rét về. Kinh nghiệm của những người nuôi lâu năm ở phía Bắc được gom trong mục Kinh nghiệm người nuôi.

Nếu cần đàn khỏe để bắt đầu lại

Đàn hao qua đông là chuyện nhiều người nuôi phía Bắc gặp. Thay vì cố cứu đàn quá yếu, có thể bổ sung đàn giống khỏe vào mùa xuân để có cả mùa ấm cho đàn lớn. Trại Ong Quý có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; nên hỏi trại về thời điểm chuyển đàn ra Bắc cho hợp thời tiết. Ghi chép từng đàn qua mùa đông có thể làm trên app quản lý trại ong để năm sau so lại.

Câu hỏi thường gặp