Khó khăn nuôi ong dú miền Bắc theo từng mùa trong năm

Đem một đàn ong dú từ miền Nam ra Bắc, nhiều người thấy năm đầu đàn yếu đi rõ rệt mà không hiểu vì sao. Lý do nằm ở nhịp thời tiết: phía Bắc có bốn mùa thật, với một mùa lạnh dài, một giai đoạn ẩm dai dẳng và một mùa hoa dồn vào ít tháng. Đàn ong không thay đổi, chỉ có cách chăm phải đổi theo lịch của vùng.

Thay vì liệt kê cái khó, bài này đi theo vòng một năm, mỗi chặng nói rõ đàn gặp gì và người nuôi nên làm gì trước khi chặng đó tới.

Cuối thu: chuẩn bị trước đợt gió mùa đầu tiên

Đây là chặng quan trọng nhất mà hay bị bỏ qua, vì trời còn dễ chịu. Đợt gió mùa đông bắc đầu tiên có thể làm nhiệt độ tụt nhanh chỉ sau một đêm, khi đó mới che chắn là muộn.

1. Xem lại chỗ đặt: tránh sườn đồi đón gió bắc, tránh chỗ trũng nơi hơi lạnh đọng lại ban đêm.
2. Kiểm khe hở thùng, trám lại bằng sáp hoặc đất sét trộn rơm nếu cần.
3. Ngừng thu mật, để đàn giữ toàn bộ kho dự trữ.
4. Đàn nào quá yếu thì gộp vào đàn khỏe thay vì để cả hai cùng lay lắt qua đông.

Giữa đông: rét đậm, rét hại và sương muối

Ong dú không ngủ đông mà co cụm lại, giảm bay, sống nhờ kho mật và phấn. Những đợt rét đậm kéo dài nhiều ngày là lúc đàn hao nhanh nhất. Ở vùng núi cao, sương muối còn làm cây cỏ quanh trại cháy lá, nguồn ăn gần như mất hẳn.

Mức lạnh mỗi kiểu địa hình khác nhau, nên cách giữ ấm cũng không giống nhau:

Những ngày hửng nắng giữa đông, ong sẽ ra bay. Đó là dịp tốt để quan sát cửa tổ: ong ra vào đều là đàn ổn, cửa tổ im lìm suốt cả buổi nắng thì cần mở xem nhanh trong lúc ấm nhất trong ngày. Kinh nghiệm qua đông của từng vùng được kể kỹ trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Cuối đông sang xuân: mùa nồm

Khi gió nồm thổi về, độ ẩm lên rất cao, nhà cửa ướt sũng, và bên trong thùng ong cũng vậy. Vì đàn vừa qua đông còn yếu, đây là lúc mốc và côn trùng hại dễ lấn vào.

• Thùng gỗ dày, khô, làm sẵn từ trước, không dùng gỗ mới xẻ còn nhựa và ẩm.
• Lót dưới đáy thùng một lớp thoáng, để thùng không tiếp xúc trực tiếp mặt đá, mặt đất.
• Chỉ mở thùng vào trưa nắng ráo, đóng lại nhanh.
• Bôi vòng dầu hoặc mỡ quanh chân giá để chặn kiến bò lên.

Mùa xuân và đầu hè: hoa rộ, thời gian ngắn

Khi trời ấm, vườn vải, nhãn, cây ăn trái và hoa dại cùng nở. Đàn ong hồi lại rất nhanh, bay dày, mang phấn về liên tục. Nhưng chặng này không dài, và mọi thứ đàn tích được trong mấy tháng đó phải đủ nuôi đàn qua cả mùa đông tới.

Rủi ro từ vườn cây ăn trái

Ở nông thôn phía Bắc, nhiều vườn phun thuốc đúng lúc cây ra hoa để trị sâu. Ong kiếm ăn trên những vườn này có thể chết rải rác ngay cửa tổ. Nên hỏi các nhà quanh trại lịch phun thuốc, đặt thùng xa vườn hay phun, và nếu được thì nói chuyện để họ phun vào chiều muộn khi ong đã về tổ.

Tách đàn đúng lúc

Đầu mùa ấm, khi đàn đông và kho đầy, là thời điểm tốt nhất để nhân đàn bằng cách tách. Tách muộn quá thì đàn con không kịp lớn trước khi lạnh trở lại.

Giữa hè: mưa giông và nắng gắt

Phía Bắc mùa hè vừa nóng vừa có mưa giông, có năm có bão. Thùng đặt dưới tán cây lớn cần kiểm cành khô có thể gãy, mái che phải buộc chắc. Sau mỗi trận mưa lớn, nhìn xem nước có lọt vào thùng không. Những chuyện người nuôi lâu năm ở phía Bắc làm qua mùa giông được tập hợp trong chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Chọn đàn giống cho vùng lạnh

Với phía Bắc, đàn giống khỏe, đông quân, tách từ đàn nuôi và chuyển đến vào đầu mùa ấm sẽ có trọn một mùa hoa để ổn định trước mùa đông đầu tiên. Không nên mua tổ bắt từ rừng: vừa tổn hại đàn tự nhiên vừa hay bỏ tổ khi đổi chỗ. Trại Ong Quý nuôi và tách đàn giống, đồng thời có mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Khi đã có vài đàn, ghi chép từng lần kiểm, lịch che chắn và lịch tách đàn trên app quản lý trại giúp năm sau không phải nhớ lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp