Bố trí khu nuôi ong dú miền Bắc: chắn gió mùa, chống nồm

Ong dú vốn là loài ong của xứ nóng. Đưa ra miền Bắc, nó phải đối mặt với thứ mà miền Nam không có: những đợt gió mùa đông bắc tràn về, trời rét mấy ngày liền, rồi tới đầu xuân là nồm ẩm, nền nhà đổ mồ hôi. Người nuôi ở đây hay mất đàn vào khoảng cuối đông, và khi nhìn lại, rất nhiều tổ chết không vì bệnh mà vì đặt sai chỗ: thùng đứng trơ giữa sân, gió lùa thẳng vào cửa.

Ở miền Bắc, không nên chọn chỗ đặt tổ theo kiểu tiện đâu đặt đó. Nên coi khu nuôi như một cái góc được dựng riêng, có lưng, có mái, có nền, có mặt tiền.

Bốn phần của một góc nuôi kiểu miền Bắc

Lưng: chặn gió bắc

Gió mùa đông bắc thổi tới từ phía bắc và đông bắc. Tường nhà, tường rào, bờ tre, hàng cây xanh quanh năm đều có thể làm lưng. Thùng đặt sát chân tường phía nam của một bức tường là đã được che gần hết. Nếu vườn trống, dựng một tấm phên hoặc tấm ván ở phía bắc khu nuôi, cao hơn thùng một chút.

Mái: che mưa phùn và sương

Mưa phùn dai dẳng cuối đông và đầu xuân làm thùng gỗ ẩm suốt nhiều tuần. Một mái hiên rộng, hay mái tôn có lót xốp, giữ cho thân thùng khô. Mái nên nhô ra trước cửa tổ để mưa không hắt vào.

Nền: tránh hơi ẩm bốc lên

Nồm là lúc hơi nước ngưng đọng trên mọi bề mặt lạnh, kể cả bên trong thùng sát đất. Kê thùng trên giá cao, chân giá đặt trên gạch hoặc đá, không để thùng chạm nền gạch men hay nền xi măng.

Mặt tiền: cửa tổ hướng nam

Cửa tổ mở về phía nam hoặc đông nam thì được nắng sưởi từ sớm, ong ra ăn được ngay những hôm hửng nắng giữa đợt rét. Trước cửa chừa khoảng trống thoáng, không có chậu cây hay đồ đạc chắn đường bay.

Một vị trí, bốn mùa

Nhiều người nghĩ mùa đông đem tổ vào trong, mùa hè đem ra ngoài. Không nên làm vậy. Ong dú nhớ vị trí tổ rất kỹ; dời đi vài mét là ong thợ bay về chỗ cũ, lạc và chết. Cách đúng là chọn một chỗ chịu được cả năm, rồi theo mùa chỉ thêm hoặc bớt đồ che chắn.

Nhà phố và sân thượng ở thành phố

Ở Hà Nội và các thành phố lớn phía Bắc, nhiều người chỉ có sân thượng. Sân thượng lộng gió mùa đông, nóng như chảo mùa hè. Muốn nuôi ở đó:

• Đặt sát bức tường tum thang phía nam, đó là chỗ duy nhất có lưng che bắc.
• Che nắng phía tây bằng giàn cây leo hoặc lưới che, đừng để thùng phơi trên sàn bê tông.
• Không đặt cạnh cục nóng điều hoà, ống xả máy giặt, hay nơi phơi đồ có hoá chất.
• Nhìn quanh xem trong tầm bay có đủ cây có hoa không; sân thượng giữa phố toàn bê tông thì đàn khó sống.

Muốn biết thêm lịch hoa và mùa ong ra ăn ở phía Bắc, xem mục Khí hậu & mùa vụ.

Đừng bọc kín quá tay

Sợ rét, có người quấn thùng bằng nilon, chăn cũ, bịt cả cửa. Đó là cách giết đàn nhanh nhất: hơi ẩm do chính đàn ong thải ra không thoát được, đọng thành nước trong thùng, mốc lan vào tổ. Lớp bọc chỉ nên quanh thân và trên nắp, chất liệu khô và thở được như bìa xốp, bao tải, rơm; cửa tổ luôn mở, chỉ thu hẹp lại.

Chọn đàn khoẻ cho phía Bắc

Đàn yếu đi vào mùa đông gần như không có cơ hội. Nên mua tổ giống vào mùa ấm để đàn có thời gian ổn định và tích mật trước khi trời rét, chọn tổ đông ong, nhiều bầu mật. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; có thể hỏi trại thời điểm chuyển tổ ra Bắc cho hợp. Nếu muốn mua bán tổ, mật với người nuôi gần mình thì có chợ của bà con nuôi ong dú. Xem thêm các mô hình khác ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Câu hỏi thường gặp