Cộng đồng nuôi ong dú miền Bắc: cùng giữ đàn qua đông

Người nuôi ong dú ở phía Bắc thường nhận ra tầm quan trọng của bạn nghề vào đúng những tuần rét đậm. Đàn ong co cụm, cả ngày không thấy con nào ra cửa, mở thùng ra thì sợ lạnh, không mở thì không biết bên trong còn sống hay đã yếu. Những lúc ấy, một cuộc gọi tới người nuôi ở làng bên để hỏi «đàn nhà anh dạo này thế nào» có giá trị hơn mọi tài liệu.

Vì sao mùa đông khiến người nuôi phải tìm tới nhau

Ong dú không ngủ đông như một số loài côn trùng. Trời lạnh thì đàn giảm hoạt động, ăn vào kho dự trữ, quân số hao dần. Nếu kho mật, phấn không đủ, hoặc thùng bị gió lùa, đàn có thể suy tới mức không gượng lại khi trời ấm. Một người nuôi đơn lẻ chỉ có vài đàn để quan sát, khó biết đàn mình yếu là do mình làm sai hay do năm nay rét hơn mọi năm. Khi năm bảy nhà cùng kể, câu trả lời rõ hơn nhiều.

Đó là lý do cộng đồng người nuôi ong dú ở các tỉnh phía Bắc thường hình thành quanh câu hỏi giữ đàn qua đông, chứ không phải quanh chuyện bán mật.

Lịch sinh hoạt nhóm theo mùa ở phía Bắc

Cách giữ ấm và lịch từng tháng được viết kỹ hơn ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Ba vai trò hay gặp trong một nhóm nhỏ

Người giữ sổ

Một người chịu khó tổng hợp lại: nhà nào mấy đàn, qua đông còn mấy, đàn nào yếu. Không cần bảng biểu cầu kỳ, chỉ cần ghi đều mỗi năm thì vài năm sau cả nhóm biết vùng mình đàn hay hao vào lúc nào.

Người đi xem giúp

Thường là người nuôi lâu năm. Khi nhà ai thấy đàn bất thường, họ ghé xem bằng mắt, nghe mùi, nhìn cửa tổ. Người mới tự xem dễ hoảng và mở thùng quá nhiều, trong khi giữa mùa rét mỗi lần mở là một lần đàn mất nhiệt.

Người lo chuyện tổ giống

Mùa xuân, ai có đàn mạnh tách được thì báo trong nhóm trước. Tổ tách từ đàn đã qua đông ở chính vùng đó là thứ giống quý nhất, vì đã chứng minh chịu được rét địa phương.

Chuyện nồm: tưởng nhẹ mà không nhẹ

Nhiều người chỉ lo rét mà quên mùa nồm. Không khí ẩm đọng hơi nước lên vách thùng, mật ong dú vốn đã nhiều nước lại hút thêm ẩm, dễ chua quá và lên men. Nhóm nên nhắc nhau mấy việc nhỏ:

• Kê thùng cao khỏi mặt đất, không đặt sát tường ẩm.
• Giữ mái che nhưng để thông gió hai đầu.
• Thấy vệt mốc ở cửa tổ thì báo nhóm, xem nhà khác có cùng hiện tượng không.
• Mật đã thu thì cất ngăn mát tủ lạnh, không để ngoài nhà trong mùa nồm.

Nguyên tắc chung mà nhóm nên giữ

Không mua tổ rừng, không đi bắt tổ hoang để nhân đàn; đàn ong dú bắt từ rừng vừa phá rừng vừa khó sống khi đem về. Muốn thêm đàn thì tách vào lúc ấm. Không nhận tổ chở từ phía Nam ra giữa mùa đông, vì đàn chưa quen sẽ chịu không nổi đợt rét đầu. Những câu chuyện thật về đàn qua đông được người nuôi gửi về mục Kinh nghiệm người nuôi, nhóm có thể đọc chung rồi bàn.

Khi cần giống hoặc đầu ra

Đầu mùa xuân, nếu nhóm chưa đủ đàn tách cho người mới, có thể hỏi thêm trên chợ mua bán tổ, mật giữa người nuôi, ưu tiên người bán cùng miền. Còn khi muốn tham khảo một trại ong dú làm bài bản, từ tổ giống, mật ong dú cho tới sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi hay hộp quà mật ngày Tết, có thể xem trại Ong Quý ở Tây Ninh. Hàng ở phía Nam chuyển ra thì nên đặt vào mùa ấm, tổ giống càng nên như vậy.

Câu hỏi thường gặp