Nuôi ong dú miền Bắc: chỉnh theo đồng bằng, trung du, núi

Miền Bắc không phải một vùng thời tiết mà là ba: đồng bằng sông Hồng ẩm và có nồm, trung du đồi thấp nhiều vườn cây, và miền núi phía bắc nơi rét đến sớm, đi muộn, có năm còn sương muối. Cùng một đàn ong dú, đặt ở Thái Bình, Phú Thọ hay Lạng Sơn sẽ phải chăm theo ba kiểu khác nhau.

Vậy nên câu hỏi đúng không phải là nuôi ong dú ở miền Bắc có khác trong Nam không, mà là ở đúng chỗ mình đang đứng, cái gì làm đàn suy nhất, và phải chỉnh cách nuôi ra sao để đàn qua được quãng đó.

Giới hạn chung: mùa lạnh là quãng đàn chỉ tiêu

Ong dú là loài vùng nhiệt đới. Khi trời lạnh, ong thợ ít bay, chúa đẻ chậm, đàn sống nhờ kho mật phấn trong tổ. Khác ong mật, ong dú không co cụm sinh nhiệt để ngủ đông, nên mùa đông càng dài thì đàn càng mỏng đi. Người nuôi ở miền Bắc vì thế chỉ có một mục tiêu cho cả năm: đưa đàn vào đông thật đông quân, thật nhiều mật, và để nó qua đông khô ráo, khuất gió.

Ba tiểu vùng, ba mối lo

Đồng bằng: chống ẩm trước, chống rét sau

Ở đồng bằng, rét không sâu bằng vùng núi nhưng nồm lại kéo dài. Thùng gỗ hút ẩm, vách trong đọng nước, bầu phấn ở rìa tổ dễ mốc. Kê thùng trên giá cao, đặt dưới mái hiên hoặc mái che riêng nhô rộng ra phía trước, và tuyệt đối không mở thùng lúc trời đang nồm.

Trung du: chống gió, chống nắng đồi

Vườn đồi trung du nhiều cây ăn quả và cây rừng trồng, nguồn hoa khá. Cái khó là đồi trống thì gió mùa đông bắc lùa thẳng, mùa hè thì nắng hắt từ sườn đồi. Chỗ tốt thường là chân đồi phía đông nam, có hàng cây chắn phía bắc.

Miền núi: ít đàn, đàn chắc

Vùng cao lạnh hơn hẳn. Đàn dễ suy kiệt qua những đợt rét kéo dài, nên đừng nuôi nhiều. Đặt tổ sát vách nhà phía khuất gió, bọc ngoài thùng nhưng chừa khe thoáng, và lấy mật rất dè dặt. Những đêm có sương muối, phủ thêm một lớp che trên mái thùng.

Lịch năm cho người nuôi miền Bắc

Lịch dưới đây là khung chung; vùng núi lùi việc muộn hơn, vùng đồng bằng có thể sớm hơn một chút. Cách chắc nhất vẫn là nhìn cửa tổ và nhìn hoa quanh vườn.

1. Giữa đông đến hết rét: để yên, chỉ quan sát bên ngoài vào trưa nắng. Không mở thùng.
2. Xuân, khi hết rét và hết nồm: gỡ bớt lớp bọc, mở cửa tổ rộng dần, xem lần đầu vào buổi trưa ấm.
3. Cuối xuân đến hè: quãng vàng của cả năm. Đàn đầy thùng, nhiều ấu trùng thì nhân đàn bằng cách tách. Không bắt tổ rừng.
4. Hè: che nắng, chống kiến sau mưa, theo dõi mưa bão để chằng buộc thùng.
5. Cuối hè đầu thu: thu mật một phần, chừa phần lớn cho đàn. Không tách thêm để đàn dồn sức vào trữ.
6. Cuối thu: kiểm lần cuối, thu nhỏ cửa tổ, dựng vách chắn phía bắc, chuẩn bị bọc thùng.

Xem thêm các bài theo tháng trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Ba lỗi hay gặp khi làm theo tài liệu trong Nam

• Tách đàn quá muộn. Đàn tách vào cuối thu không kịp lấy lại quân trước rét, dễ mất cả hai đàn.
• Lấy mật như vùng ấm. Trong Nam đàn có hoa quanh năm để bù lại; ngoài Bắc lấy quá tay vào thu là đàn đói giữa đông.
• Đặt tổ chỉ tính bóng mát. Chỗ râm mát quanh năm thì mùa đông lại lạnh và ẩm. Ngoài Bắc nên chọn chỗ có nắng sáng, khuất gió bắc.

Con giống và chuẩn bị ban đầu

Ở miền Bắc, điểm quyết định là thời điểm nhận đàn: nhận vào cuối xuân thì đàn có trọn mùa ấm để làm quen chỗ mới và tích trữ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đã tách ổn định, cùng mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; thông tin tại ongquy.com. Muốn tận mắt xem một đàn khoẻ trông thế nào, cách tách và cách kê thùng trước khi tự làm, có thể tham gia tour học thực hành tại trại. Kinh nghiệm của người nuôi trong vùng có ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp