Mở rộng đàn ong dú miền Bắc: tính ngược từ mùa đông

Thử hình dung hai nhà cùng ở ngoại thành phía Bắc, cùng bắt đầu bằng hai tổ ong dú vào mùa xuân. Nhà thứ nhất thấy mùa hè đàn sinh sôi nhanh, liền tách liên tục, đến cuối thu có tám tổ. Nhà thứ hai chỉ tách một lần vào đầu hè, cuối thu có ba tổ, tổ nào cũng nặng tay. Rồi gió mùa đông bắc tràn về.

Không khó đoán kết quả. Ở miền Bắc, ong dú vốn là loài nhiệt đới phải sống qua một mùa đông thật sự. Số tổ có ý nghĩa không phải số tổ cuối thu, mà là số tổ còn sống và còn khoẻ khi xuân sang. Bài này nói vì sao cách thứ hai thường thắng, và làm thế nào để mở rộng theo nhịp của mùa đông.

Vì sao làm lớn ngay lại thua ở miền Bắc

Một đàn ong dú giữ ấm bằng chính số ong và lượng dự trữ của nó. Khi tách, cả đàn mẹ lẫn đàn con đều mất một phần ong và một phần mật, phấn. Ở miền Nam, mất mát này được bù lại nhanh vì trời ấm quanh năm. Ở miền Bắc thì thời gian bù có hạn: chỉ những tháng ấm từ khoảng cuối xuân đến đầu thu là đàn hoạt động mạnh.

Tách muộn vào cuối hè hay mùa thu, tổ con chưa kịp đầy đã gặp những ngày se lạnh. Mỗi lần tách thêm là thêm một tổ nhỏ, và tổ nhỏ mất nhiệt nhanh hơn tổ lớn. Tám tổ yếu vào đông thường khó hơn ba tổ khoẻ, cả về sức sống của ong lẫn công che chắn của người nuôi.

Lịch mở rộng theo năm ở miền Bắc

Mốc tháng chỉ là gợi ý, vùng núi phía Bắc lạnh sớm và lâu hơn đồng bằng. Nhìn thời tiết thật của nơi mình ở là chính. Diễn biến theo mùa có thêm ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Sức chứa thật: mình ủ ấm được bao nhiêu tổ?

Ở miền Nam, người ta thường nói giới hạn số tổ là nguồn hoa. Ở miền Bắc còn một giới hạn đến trước: số tổ mình chăm được trong mùa đông. Khi có đợt rét đậm, mỗi tổ cần:

• Một chỗ đặt kín gió bấc, tốt nhất sát tường hướng nam hoặc dưới hiên.
• Lớp bọc thêm quanh thùng như bao tải, xốp, rơm khô, nhưng vẫn chừa cửa tổ thông thoáng.
• Mái che không để mưa phùn thấm vào thùng.
• Thu hẹp cửa tổ khi lạnh, mở rộng lại khi ấm.

Đếm xem nhà mình có bao nhiêu chỗ như thế và có bao nhiêu thời gian để làm những việc trên trong những ngày rét. Đó là trần số tổ cho mùa đông tới. Tách nhiều hơn con số này là tự tạo ra tổ mà mình biết trước sẽ không chăm kịp.

Đừng quên mùa nồm

Qua rét chưa phải đã xong. Những tuần nồm ẩm cuối đông, đầu xuân làm thùng gỗ đổ mồ hôi, bên trong ẩm, dễ mốc. Đàn vừa qua đông còn mỏng nên chống chọi kém. Đây là lý do không nên tách ngay khi vừa hết rét: đợi qua nồm, khi đàn đã hồi lại rõ, ong ra vào đông đúc trong những ngày nắng, rồi hẵng tính.

Trong giai đoạn nồm, kê thùng cao khỏi nền ẩm, để chỗ đặt thoáng, và nếu thấy đáy thùng đọng nước thì lau, kê nghiêng nhẹ cho thoát.

Tách sao cho kịp vào đông

1. Chọn đàn đã qua ít nhất một mùa đông mà vẫn đông ong, nhiều bánh tổ non, hũ mật phấn đầy.
2. Tách vào ngày nắng ấm trong những tháng giữa năm, càng sớm trong mùa ấm càng tốt.
3. Bảo đảm bên không có chúa có bánh tổ non để tự gây chúa mới.
4. Đặt tổ con ở chỗ đã chuẩn bị sẵn cho mùa đông, khỏi phải dời lại.
5. Sau đó để yên cho đàn xây, không tách thêm từ đàn mẹ trong cùng mùa nếu không thật cần.

Những chuyện người nuôi miền Bắc từng gặp khi giữ đàn qua đông được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Khi muốn có thêm tổ mà không tách

Người mới có một hai tổ có thể nhận thêm tổ giống đã ổn định thay vì tách sớm. Một điều cần nói thẳng: tổ đưa từ phía Nam ra Bắc cần thời gian thích nghi, nên nhận vào đầu mùa ấm để đàn có trọn mùa hè mà quen khí hậu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin chung ở ongquy.com. Muốn tìm tổ từ người nuôi gần mình, đã quen khí hậu phía Bắc, có thể dạo chợ ong dú giữa những người nuôi.

Câu hỏi thường gặp